Hạn hán trên sông Rhine, các đợt nắng nóng và số ca tử vong: Đã đến lúc Đức đưa việc bảo vệ khí hậu vào luật?

Hạn hán trên sông Rhine (Đức). AP Photo/Martin Meissner

Chính phủ liên minh của Đức đang chia rẽ về việc đưa nội dung bảo vệ khí hậu vào Hiến pháp.

Đề xuất của một nhóm các bộ trưởng Đức đã vấp phải sự phản đối từ nội bộ chính phủ vào ngày 17 tháng 8, bất chấp việc Tây Âu đang phải hứng chịu mức nhiệt độ mùa hè cao kỷ lục cùng hàng loạt hệ quả tiêu cực.

Chỉ riêng nước Đức đã ghi nhận khoảng 12.500 ca tử vong liên quan đến nắng nóng trong năm 2026 tính đến thời điểm hiện tại. Quốc gia này cũng tạm thời nới lỏng các quy định hạn chế đối với xe tải nhằm giảm bớt áp lực lên chuỗi cung ứng vốn đang bị gián đoạn do mực nước sông Rhine xuống thấp kỷ lục.

Các nhà khoa học khí hậu cho rằng tình trạng nóng lên toàn cầu đang làm trầm trọng thêm hạn hán và cháy rừng, khiến mực nước sông sụt giảm và đe dọa các vụ mùa tại nền kinh tế lớn nhất châu Âu.

Các bộ trưởng Đức cho rằng luật pháp hiện hành hạn chế khả năng ứng phó với khủng hoảng khí hậu.

Các bộ trưởng thuộc đảng Dân chủ Xã hội (SPD) – đảng trung tả và là đối tác liên minh cấp dưới của phe bảo thủ do Thủ tướng Friedrich Merz lãnh đạo – cho rằng Berlin cần đưa yêu cầu về "thích ứng với khí hậu và bảo tồn thiên nhiên" vào Hiến pháp Đức (hay còn gọi là Luật Cơ bản).

Họ kêu gọi sửa đổi luật quy hoạch đô thị và các quy chuẩn xây dựng, đồng thời ban hành luật lao động mới để giải quyết vấn đề làm việc trong điều kiện nhiệt độ cao.

Trong bối cảnh mực nước sông Rhine xuống thấp và cháy rừng bùng phát, Bộ trưởng Môi trường thuộc đảng SPD, ông Carsten Schneider, nhận định rằng khủng hoảng khí hậu giờ đây đã trở thành một "thực tế hiện hữu", nhưng luật pháp hiện hành lại hạn chế phạm vi hành động của bộ này trong việc ứng phó.

Tuy nhiên, các nhân vật chủ chốt trong khối CDU/CSU của Thủ tướng Merz lại tỏ ra không mấy mặn mà với ý tưởng này và cảnh báo về những chi phí tiềm tàng.

Ông Klaus Mack, phó chủ tịch nhóm nghị sĩ đảng CDU, đã bày tỏ lo ngại về những tác động tài chính có thể xảy ra cũng như các rào cản hành chính.

Ông Mark Helfrich, người phát ngôn về chính sách khí hậu của đảng CDU, chia sẻ với tờ Politico rằng họ "không bị thuyết phục" bởi ý tưởng của đảng SPD về việc thiết lập cơ chế tài trợ chung mới cho các biện pháp ứng phó khí hậu ở cấp quốc gia, khu vực và địa phương.

Ai ủng hộ luật bảo vệ khí hậu của Đức?

Các nhóm bảo vệ môi trường phần lớn bày tỏ sự ủng hộ đối với đề xuất của SPD và chỉ trích ông Merz vì đã không đưa ra kế hoạch riêng nhằm giải quyết tình trạng hạn hán, nắng nóng và thiếu hụt nguồn nước.

"Mùa hè với những hiện tượng thời tiết cực đoan này cho thấy Đức chưa chuẩn bị kỹ lưỡng để ứng phó với các đợt nắng nóng đang tấn công đất nước với tần suất ngày càng tăng do cuộc khủng hoảng khí hậu đang leo thang," bà Barbara Metz, người đứng đầu tổ chức Hành động vì Môi trường Đức (DUH), phát biểu với tập đoàn truyền thông RND.

Đảng Xanh (phe đối lập) về nguyên tắc cũng ủng hộ ý tưởng này – nhưng lãnh đạo đảng, ông Felix Banaszak, cáo buộc rằng SPD trước đây từng ngăn chặn các đề xuất tương tự và cảnh báo cử tri: "Đừng để những kẻ lừa đảo này đánh lừa."

Ông nói thêm rằng hành động vì khí hậu "không phải là chuyện gì quá cao siêu hay phức tạp", đồng thời yêu cầu tăng cường năng lượng tái tạo cũng như năng lực lưới điện và lưu trữ để giúp Đức "không còn phụ thuộc vào việc nhập khẩu nhiên liệu hóa thạch".

Liệu Đức có đang đi lùi trong các cam kết về khí hậu?

Ông Merz đã phải đối mặt với những cáo buộc về việc đi lùi so với các cam kết mạnh mẽ của Đức về khí hậu, trong bối cảnh ông tìm cách vực dậy nền kinh tế bằng cách cắt giảm thủ tục hành chính rườm rà và giảm chi phí năng lượng.

Vào tháng 5, một ủy ban chuyên gia đã dự báo rằng Đức sẽ không đạt được các mục tiêu cắt giảm khí thải nhà kính vào năm 2030 – những mục tiêu vốn đã được luật hóa.

Tổ chức DUH – đơn vị từng kiện thành công chính phủ tiền nhiệm vì kế hoạch khí hậu bị tòa án phán quyết là không thỏa đáng – cũng đã đệ đơn kiện liên quan đến kế hoạch hành động vì khí hậu của chính phủ hiện tại.

Kế hoạch của SPD sẽ cần sự ủng hộ từ phe bảo thủ của ông Merz, bởi việc sửa đổi Luật Cơ bản (Hiến pháp Đức) đòi hỏi phải có sự chấp thuận của đa số hai phần ba nghị sĩ tại quốc hội.

Đảng cánh tả cực đoan Die Linke bác bỏ đề xuất này và coi đó là những "lời hứa suông", trong khi đảng cánh hữu cực đoan AfD – vốn hoài nghi về biến đổi khí hậu – kiên quyết phản đối đề xuất này.

Các quốc gia châu Âu khác cũng đang thảo luận về những cải cách tương tự.

Tại Tây Ban Nha, chính phủ cánh tả của Thủ tướng Pedro Sanchez vào tháng 6 đã công bố một chương trình nhằm tăng cường "khả năng chống chịu trước các đợt nắng nóng, lũ lụt, hạn hán và những rủi ro khác do biến đổi khí hậu gây ra".

Chương trình này kêu gọi thực hiện các biện pháp toàn diện như xây dựng mạng lưới quốc gia các điểm trú ẩn tránh nóng và gia tăng mảng xanh đô thị, tuy nhiên vẫn chưa rõ liệu chính phủ có thể đạt được sự đồng thuận và huy động đủ kinh phí cần thiết để triển khai hay không.