Đến năm 2030, ít nhất 50% đề tài nghiên cứu phải gắn với doanh nghiệp

Thứ hạng đổi mới sáng tạo tăng 5 bậc trong giai đoạn 2022 - 2026

Ngày 14/10, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì cuộc họp với các Bộ, cơ quan về phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia.

Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng ghi nhận những nỗ lực hoàn thiện thể chế, ban hành chủ trương, chính sách thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong thời gian qua. Hệ sinh thái đổi mới sáng tạo từng bước hình thành và phát huy hiệu quả, song quá trình triển khai vẫn còn nhiều vướng mắc về cơ chế, chính sách, hoạt động của các quỹ và khả năng huy động nguồn lực xã hội.

Các tổ chức trung gian còn hạn chế; liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp chưa hiệu quả trong việc tạo ra sản phẩm mới. Phó Thủ tướng đề nghị các bộ, cơ quan làm rõ điểm nghẽn, nguyên nhân và trách nhiệm, đồng thời đề xuất giải pháp tháo gỡ.

Báo cáo tại cuộc họp, Thứ trưởng Bộ KHCN Hoàng Minh cho biết, theo Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) năm 2026, Việt Nam xếp thứ 43 trong 139 quốc gia, tăng một bậc so với năm 2025 và đứng thứ ba ASEAN.

Trong giai đoạn 2022 - 2026, thứ hạng GII của Việt Nam tăng 5 bậc, từ vị trí 48 lên 43. Chỉ số đầu ra đổi mới sáng tạo cải thiện từ vị trí 41 lên 35; riêng năm 2026 tăng 2 bậc so với năm trước. Chỉ số đầu vào tăng 5 bậc so với năm 2022, từ vị trí 59 lên 54, nhưng giảm 4 bậc so với năm 2025.

Theo Bộ KHCN, Việt Nam có thế mạnh về thương mại, quy mô thị trường, xuất khẩu công nghệ cao, hàng hóa sáng tạo và ứng dụng công nghệ số. Hạ tầng số, hạ tầng kinh tế và khả năng tiếp cận tín dụng cũng có tiến bộ.

Tuy nhiên, chất lượng thể chế, hiệu quả thực thi chính sách, đầu tư cho nghiên cứu và phát triển, nguồn nhân lực chất lượng cao và đầu tư mạo hiểm vẫn là những mặt hạn chế. Khả năng hấp thụ, làm chủ công nghệ và chuyển hóa tri thức từ bên ngoài thành năng lực nội sinh của doanh nghiệp còn nhiều thách thức.

Việt Nam cũng gặp khó khăn trong huy động vốn đầu tư dài hạn cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo và doanh nghiệp tăng trưởng nhanh. Bộ KHCN cho rằng, cần tập trung khắc phục các điểm nghẽn, nâng cao chất lượng đầu ra tri thức, công nghệ, thúc đẩy doanh nghiệp chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm, dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

Kết nối nhà trường và doanh nghiệp theo nhu cầu thực tiễn

Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Quang Hưng cho biết, các cơ sở giáo dục đại học đóng góp khoảng 52% nhân lực KHCN và 85% công bố quốc tế của cả nước.

Bộ đã xây dựng khoảng 13 mạng lưới KHCN với sự tham gia của khoảng 300 doanh nghiệp. Tuy nhiên, hợp tác chủ yếu tập trung vào đào tạo, việc tạo ra sản phẩm KHCN còn hạn chế.

Thứ trưởng Phạm Quang Hưng đề xuất đổi mới cách thức tổ chức hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp, tăng cường kết nối theo nhu cầu thực tiễn.

Bộ GD&ĐT đang phối hợp với một số trường đại học xây dựng nền tảng kết nối mạng lưới nhà khoa học Việt Nam trên thế giới theo hướng xã hội hóa.

Đại diện Đại học Quốc gia Hà Nội nhận định, khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp vẫn còn lớn. Năng lực phát triển công nghệ, sản phẩm và ngành nghề mới của nhà trường còn hạn chế, trong khi một số doanh nghiệp chưa đủ khả năng xây dựng bài toán đặt hàng nghiên cứu. Vì vậy, hoạt động nghiên cứu tại các trường chưa phải lúc nào cũng đáp ứng đúng nhu cầu công nghệ của doanh nghiệp.

Bên cạnh đào tạo nhân lực chất lượng cao, các cơ sở giáo dục đại học cần chú trọng phát triển đội ngũ nhà khoa học, chuyên gia công nghệ và chuyên gia quản trị đổi mới sáng tạo.

Lấy doanh nghiệp làm trung tâm

Phát biểu kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh yêu cầu đưa đổi mới sáng tạo thực sự trở thành phương thức phát triển, động lực tăng trưởng của toàn bộ nền kinh tế, tạo ra năng suất, giá trị gia tăng, sản phẩm, ngành nghề và thị trường mới.

Đổi mới sáng tạo phải góp phần nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, chất lượng dịch vụ công; giúp doanh nghiệp làm chủ công nghệ, giảm chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Qua đó, tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống của người dân.

 Cuộc họp về phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia. Nguồn: chinhphu.vn/Gia Huy

Phó Thủ tướng yêu cầu phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia theo hướng đồng bộ, thực chất, hiệu quả; lấy doanh nghiệp làm trung tâm, thương mại hóa công nghệ và phát triển doanh nghiệp đổi mới sáng tạo làm khâu đột phá. Năng suất, chất lượng, năng lực cạnh tranh và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế là thước đo kết quả.

Bộ KHCN được giao chủ trì, phối hợp với các bộ, ngành liên quan khẩn trương rà soát tổng thể những vướng mắc về thể chế, cơ chế, chính sách để đề xuất giải pháp tháo gỡ; đồng thời đánh giá hệ thống đổi mới sáng tạo quốc gia, xác định rõ vai trò, chức năng và cơ chế liên kết giữa các chủ thể.

Trên cơ sở đó, đề xuất định hướng phát triển giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045; phát triển mạng lưới trung tâm đổi mới sáng tạo và tổ chức trung gian gắn với lợi thế từng ngành, lĩnh vực, địa phương. Việc phát triển mạng lưới phải chú trọng chất lượng, hiệu quả hoạt động và khả năng kết nối, không chạy theo số lượng.

Nhấn mạnh yêu cầu đưa kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, Phó Thủ tướng đề nghị khẩn trương xây dựng, ban hành hướng dẫn để hình thành và vận hành hiệu quả các quỹ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Các bộ, ngành, địa phương cần sớm hoàn thành việc thành lập và phát huy hiệu quả hoạt động của các quỹ, tạo điều kiện huy động, sử dụng nguồn lực cho nghiên cứu, phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Phó Thủ tướng yêu cầu đổi mới hoạt động nghiên cứu theo nhu cầu thực tiễn, lấy doanh nghiệp làm đối tác, gắn nhiệm vụ nghiên cứu với khả năng ứng dụng và thương mại hóa. Mục tiêu đến năm 2030, ít nhất 50% đề tài nghiên cứu phải gắn với doanh nghiệp, tạo ra sản phẩm và kết quả đầu ra cụ thể.

Liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học và doanh nghiệp cần được tăng cường ngay từ khâu xác định nhiệm vụ nghiên cứu, thử nghiệm đến thương mại hóa. Cùng với đó, nghiên cứu cơ chế đặt hàng phát triển sản phẩm công nghệ, xây dựng các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới sáng tạo có tiềm năng tăng trưởng nhanh và nâng cao năng lực làm chủ công nghệ.

Phó Thủ tướng yêu cầu chú trọng hình thành các doanh nghiệp có quy mô, đủ năng lực tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu; tăng cường thu hút chuyên gia, nhân lực chất lượng cao và hợp tác với các tập đoàn công nghệ, trung tâm đổi mới sáng tạo quốc tế. Bộ Tài chính được giao nghiên cứu, đề xuất cơ chế thu hút nhân tài, chuyên gia.

Các bộ, ngành phụ trách những chỉ số thành phần của GII cần chủ động phối hợp, xác định rõ nhiệm vụ và giải pháp cải thiện từng chỉ số. Các địa phương tiếp tục triển khai giải pháp nâng cao Chỉ số đổi mới sáng tạo cấp địa phương (PII), gắn kết quả đánh giá với nâng cao năng lực đổi mới sáng tạo và hiệu quả phát triển kinh tế - xã hội.