Khánh Hòa: Xử lý các nguồn thải ven biển Nha Trang

Bất cập từ hệ thống thoát nước chung

Nha Trang là đô thị du lịch biển, vì vậy việc kiểm soát các nguồn nước thải chảy ra sông, biển có ý nghĩa đặc biệt đối với môi trường, cảnh quan và hoạt động du lịch. Tuy nhiên, hệ thống thoát nước hiện nay vẫn còn những tồn tại cần được xử lý. Ông Nguyễn Thanh Hiến - Giám đốc Ban Quản lý Dự án Phát triển tỉnh cho biết, hệ thống thoát nước, xử lý nước thải của TP. Nha Trang (trước sáp nhập) chưa được đầu tư đồng bộ, thiết kế vận hành theo hình thức thoát nước chung. Nước thải được thu gom qua các giếng tách để bơm về tuyến cống bao, sau đó đưa về nhà máy xử lý. Khi có mưa lớn kéo dài, lưu lượng vượt công suất trạm bơm, nước mưa hòa loãng nước thải xả trực tiếp ra vịnh Nha Trang và các sông.

Dải bờ biển phía bắc Nha Trang.

Bên cạnh đó, một số khu vực cửa xả chưa được đầu tư hệ thống trạm bơm, giếng tách nên nước thải còn xả trực tiếp ra môi trường như: Cửa xả từ đường Ngô Quyền ra sông Cái, khu dân cư Hà Thanh ra sông Kim Bồng, khu vực Ba Làng, Hòn Một ra vịnh Nha Trang... Vì vậy, trong quá trình vận hành hệ thống, tình trạng nước thải hòa với nước mưa chảy ra sông, vịnh Nha Trang vẫn xảy ra.

Tại khu vực phía bắc Nha Trang, bất cập thể hiện khá rõ qua hệ thống các cửa xả dọc đường Phạm Văn Đồng. Cửa xả Hòn Chồng tiếp nhận nước mưa và nước thải từ hệ thống thoát nước chung của lưu vực rộng khoảng 11,15ha, từ phía bắc đồi La San tới đường Hòn Chồng. Nước thải được thu gom về cửa xả, qua giếng tách và tuyến ống D300 chuyển đến trạm bơm tại cửa xả Đặng Tất; nước mưa thoát trực tiếp ra biển qua cửa xả Hòn Chồng. Việc đóng, mở van cửa phai tại đây hiện được thực hiện thủ công.

Trong khi đó, cửa xả Đặng Tất tiếp nhận trực tiếp nước mưa và nước thải của lưu vực khoảng 8,6ha. Nước thải tại đây được thu gom, đưa về hệ thống thoát nước đường 2 tháng 4 và chuyển về Nhà máy xử lý nước thải phía bắc. Đáng chú ý, tại cửa xả Bắc Sơn, lưu vực thu gom có diện tích khoảng 21ha. Nước thải sau khi được thu gom về phía đường Phạm Văn Đồng một phần chảy ra biển qua cửa xả Bắc Sơn, một phần theo tuyến cống D600 hiện hữu chảy về cửa xả Đặng Tất.

Qua rà soát hệ thống, UBND phường Bắc Nha Trang cũng xác định trên đường Phạm Văn Đồng, đoạn từ cầu Trần Phú đến đường Đặng Tất có 3 cửa xả ra biển, gồm 2 cửa xả tại công viên phía bắc cầu Trần Phú và 1 cửa xả đối diện đường Đoàn Trần Nghiệp, thường xuyên gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến cảnh quan khu vực. Địa phương đã kiến nghị tỉnh nghiên cứu phương án xử lý tình trạng này.

Thực trạng trên cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở một cửa xả riêng lẻ mà liên quan đến cách tổ chức hệ thống thoát nước chung của cả lưu vực. Nước mưa và nước thải chưa được tách biệt hoàn chỉnh, trong khi nhiều cửa xả nằm ngay trên dải bờ biển du lịch. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là vừa phải thu gom nước thải để đưa về xử lý, vừa tổ chức lại hướng thoát nước mưa nhằm từng bước giảm các điểm xả trực tiếp ra bãi biển.

Đầu tư hơn 232 tỷ đồng để xử lý

Với những bất cập trên, UBND tỉnh vừa phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án Hệ thống xử lý các nguồn ô nhiễm nước thải của hệ thống thoát nước trên địa bàn khu vực Nha Trang (giai đoạn 1). Dự án có tổng mức đầu tư hơn 232,468 tỷ đồng, sử dụng ngân sách tỉnh thuộc kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030; thực hiện tại phường Bắc Nha Trang và Nam Nha Trang trong giai đoạn 2026 - 2028. Mục tiêu của dự án là cải tạo, nâng cấp, từng bước hoàn thiện hệ thống thoát nước chung hiện hữu; giảm thiểu nước thải sinh hoạt xả trực tiếp ra sông, kênh rạch và vịnh biển, hạn chế ô nhiễm và ảnh hưởng đến cảnh quan du lịch. Đồng thời, nước thải sinh hoạt đang chảy theo các tuyến cống chung sẽ từng bước được tách, thu gom, chuyển tải về Nhà máy xử lý nước thải phía bắc và phía nam Nha Trang.

Đáng chú ý nhất là phương án xử lý hệ thống cửa xả ven biển phía bắc. Theo chủ trương được phê duyệt, toàn bộ nước mưa trong phạm vi từ cửa xả Hòn Chồng đến cửa xả Hòn Một sẽ được chuyển về cửa xả Ba Làng để thoát ra biển. Đồng thời, đóng 5 cửa xả gồm: Hòn Chồng, Đoàn Trần Nghiệp, Đặng Tất, Bắc Sơn và Hòn Một. Toàn bộ nước thải phát sinh trong lưu vực này được tách, thu gom thông qua việc đầu tư mới hoặc cải tạo giếng tách, trạm bơm để chuyển về Nhà máy xử lý nước thải phía bắc, xử lý đạt tiêu chuẩn môi trường trước khi xả ra nguồn tiếp nhận.

Để thực hiện phương án này, tại đoạn Hòn Một - Ba Làng, dự án sẽ đóng cửa xả Hòn Một; xây dựng trạm bơm, giếng tách và các hạng mục phụ trợ; cải tạo, mở rộng cửa xả Ba Làng. Đồng thời, xây mới tuyến cống dẫn nước mưa từ Hòn Một tới Ba Làng, gồm đoạn Hòn Một - đường Điện Biên Phủ dài khoảng 300m và đoạn đường Điện Biên Phủ - kênh T2 dài khoảng 598m. Tại đoạn Hòn Chồng - Ba Làng, dự án đóng các cửa xả Hòn Chồng, Đoàn Trần Nghiệp, Đặng Tất và Bắc Sơn; tận dụng giếng tách, trạm bơm tại cửa xả Đặng Tất hiện hữu và cải tạo trạm bơm nhằm bảo đảm mỹ quan đô thị. Tuyến cống nước mưa mới từ Hòn Chồng về Ba Làng gồm 5 đoạn, tổng chiều dài khoảng 1.320m, chạy qua khu vực Đoàn Trần Nghiệp, Hòn Chồng, Đặng Tất, Củ Chi, Mai Xuân Thưởng và kết nối với kênh T2.

Như vậy, tính cả tuyến Hòn Một - Ba Làng, khu vực phía bắc sẽ được đầu tư khoảng 2,2km cống thoát nước mưa mới. Theo tính toán trong báo cáo, tiết diện cống tăng dần theo lưu vực tiếp nhận, từ cống hộp 1,2 x 1,5m đến cống hộp đôi có kích thước lên tới 1,4 x 3,2m. Hệ thống này sẽ tiếp nhận nước mưa từ các tuyến cống hiện hữu và các lưu vực theo quy hoạch, đưa về Ba Làng thay vì tiếp tục thoát qua nhiều cửa xả phân tán dọc bãi biển.

Ngoài khu vực phía bắc, dự án còn xử lý 2 nguồn thải ở phía nam Nha Trang. Tại cửa xả QN3 sông Quán Trường, dự án đầu tư giếng tách và khoảng 300m đường ống HDPE DN300 để chuyển nước thải vào tuyến cống D1200 trên đường Thích Quảng Đức, đưa về Nhà máy xử lý nước thải phía nam. Tại cửa xả Cảng cá Vĩnh Trường, dự án xây dựng giếng tách và tuyến ống áp lực HDPE DN225 dài khoảng 2.800m để thu gom, chuyển tải nước thải.

Với phương án này, việc xử lý nguồn ô nhiễm không dừng ở khắc phục từng cửa xả mà hướng tới tổ chức lại hệ thống thoát nước của cả lưu vực: Nước thải được tách để đưa về nhà máy xử lý, nước mưa được chuyển theo hệ thống riêng và tập trung thoát qua cửa xả Ba Làng. Khi hoàn thành, dự án sẽ góp phần giảm các nguồn nước thải tác động trực tiếp đến sông, biển, từng bước cải thiện môi trường và cảnh quan dải bờ biển Nha Trang.