Nâng cao chất lượng công tác dư luận xã hội đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới

Trong bối cảnh chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo và không gian truyền thông số phát triển mạnh mẽ, công tác dư luận xã hội đang đứng trước yêu cầu đổi mới toàn diện về tư duy, tổ chức, phương thức hoạt động và ứng dụng khoa học, công nghệ. Việc chuyển mạnh từ “nắm bắt, phản ánh” sang “nghiên cứu, phân tích, dự báo và cảnh báo sớm”, từ “cung cấp thông tin” sang “tham mưu chiến lược”... không chỉ là yêu cầu khách quan của quá trình đổi mới công tác tư tưởng, mà còn là yêu cầu của nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng và hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia trong bối cảnh phát triển mới.

Công tác dư luận xã hội là một bộ phận quan trọng trong công tác tư tưởng của Đảng, giữ vai trò là kênh thông tin phản ánh tâm tư, nguyện vọng, ý kiến của các tầng lớp nhân dân, đồng thời là cơ sở quan trọng phục vụ hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo, quản lý và hoạch định chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước. Thông qua nghiên cứu, phân tích và đánh giá dư luận xã hội, các cấp ủy, tổ chức đảng và chính quyền có điều kiện nhận diện kịp thời những vấn đề phát sinh trong thực tiễn, nắm bắt mức độ đồng thuận xã hội, từ đó có những điều chỉnh phù hợp trong lãnh đạo, quản lý, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng, tăng cường khối đại đoàn kết toàn dân tộc và giữ vững ổn định chính trị - xã hội. Với ý nghĩa đó, công tác dư luận xã hội không chỉ là cầu nối giữa Đảng với nhân dân mà còn là một trong những kênh tham mưu quan trọng phục vụ nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng.

Những năm qua, dưới sự lãnh đạo của Đảng, công tác dư luận xã hội từng bước được đổi mới về tổ chức, nội dung và phương thức hoạt động; hệ thống tổ chức, đội ngũ cán bộ và mạng lưới cộng tác viên từng bước được củng cố; chất lượng nắm bắt, nghiên cứu và phản ánh dư luận xã hội ngày càng được nâng lên, góp phần cung cấp thông tin quan trọng phục vụ cấp ủy, chính quyền các cấp trong lãnh đạo, chỉ đạo và giải quyết nhiều vấn đề thực tiễn. Tuy nhiên, trước yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, công tác dư luận xã hội vẫn còn những hạn chế nhất định, nhất là chất lượng phân tích, dự báo, giá trị tham mưu và hiệu quả sử dụng kết quả nghiên cứu trong quá trình hoạch định và tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách...

Từ thực tiễn đó, việc nâng cao chất lượng công tác dư luận xã hội trở thành yêu cầu cấp thiết nhằm phát huy tốt hơn vai trò của công tác này trong hệ thống công tác tư tưởng và hoạt động lãnh đạo, quản lý của Đảng, Nhà nước. Theo đó, việc đổi mới công tác dư luận xã hội cần được tiếp cận một cách toàn diện, không chỉ dừng lại ở việc hoàn thiện tổ chức, phương thức hoạt động hay tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ, mà quan trọng hơn là đổi mới tư duy, nâng cao chất lượng nghiên cứu, phân tích, dự báo và giá trị tham mưu chiến lược. Đây cũng là yêu cầu khách quan nhằm góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả lãnh đạo, quản lý, tăng cường đồng thuận xã hội và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Bối cảnh mới tác động đến công tác dư luận xã hội

Tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh chóng, phức tạp, khó lường; cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn, các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống cùng những biến động về kinh tế, chính trị, xã hội đang tác động ngày càng sâu sắc đến mọi quốc gia, trong đó có Việt Nam. Ở trong nước, quá trình phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở rộng hội nhập quốc tế và chuyển đổi số quốc gia không chỉ tạo động lực mới cho phát triển mà còn làm xuất hiện nhiều vấn đề mới về lợi ích, nhận thức và tâm trạng xã hội. Những biến đổi đó khiến dư luận xã hội trở nên đa dạng, phức tạp hơn, tác động trực tiếp đến quá trình lãnh đạo, quản lý và tổ chức thực hiện các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước.

Điểm nổi bật của bối cảnh hiện nay là sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số, internet, các phương tiện truyền thông xã hội, dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI), làm thay đổi căn bản môi trường hình thành, lan tỏa và tác động của dư luận xã hội. Nếu trước đây, dư luận chủ yếu được hình thành thông qua các quan hệ xã hội trực tiếp hoặc hệ thống truyền thông truyền thống thì hiện nay không gian mạng đã trở thành môi trường quan trọng, thậm chí là môi trường chủ đạo, nơi các luồng thông tin được tạo lập, chia sẻ và khuếch đại với tốc độ chưa từng có. Chỉ trong thời gian rất ngắn, một sự kiện hoặc vấn đề xã hội có thể thu hút sự quan tâm của hàng triệu người, tạo nên những làn sóng dư luận có sức lan tỏa mạnh mẽ, ảnh hưởng trực tiếp đến nhận thức, thái độ và hành vi của công chúng.

Có thể khẳng định, không gian mạng không chỉ là nơi phản ánh dư luận xã hội mà đang trở thành không gian kiến tạo, dẫn dắt và định hình dư luận xã hội. Trong môi trường số, mỗi cá nhân vừa là đối tượng tiếp nhận, vừa có thể trở thành chủ thể sản xuất, chia sẻ và lan truyền thông tin. Sự thay đổi này làm cho dư luận xã hội không còn vận động theo quy luật truyền thống mà diễn biến nhanh hơn, đa chiều hơn và khó dự báo hơn. Đây là một trong những biến đổi có tính bước ngoặt đối với công tác dư luận xã hội, đòi hỏi phải chuyển từ tư duy phản ứng sang tư duy chủ động; từ theo dõi diễn biến sang dự báo xu hướng; từ xử lý sau khi vấn đề phát sinh sang nhận diện, cảnh báo và tham gia định hướng xã hội ngay từ giai đoạn đầu của quá trình hình thành dư luận.

Bên cạnh những giá trị tích cực của môi trường số, sự bùng nổ của thông tin đa chiều cũng kéo theo nhiều thách thức mới. Tin giả, tin sai sự thật, thông tin xấu độc, hiện tượng thao túng thông tin bằng công nghệ, cùng với khả năng lan truyền rất nhanh của các nền tảng truyền thông xã hội làm gia tăng nguy cơ hình thành các luồng dư luận thiếu kiểm chứng, gây nhiễu loạn thông tin và ảnh hưởng đến niềm tin xã hội. Đồng thời, các thế lực thù địch, phần tử cơ hội chính trị tiếp tục lợi dụng không gian mạng để xuyên tạc chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, kích động tâm lý xã hội, tạo sự hoài nghi và chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Điều đó làm cho yêu cầu nắm bắt, phân tích, dự báo và định hướng dư luận xã hội trở nên khó khăn, phức tạp hơn nhiều so với trước đây.

Mặt khác, yêu cầu nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng và hiệu quả quản trị quốc gia trong kỷ nguyên mới cũng đòi hỏi công tác dư luận xã hội phải có những chuyển biến mạnh mẽ về chất. Các chủ trương, chính sách lớn không chỉ cần đúng về định hướng mà còn phải được đánh giá đầy đủ tác động xã hội, dự báo được phản ứng của các nhóm đối tượng và kịp thời tạo dựng sự đồng thuận trong quá trình tổ chức thực hiện. Vì vậy, công tác dư luận xã hội không thể chỉ dừng lại ở chức năng nắm bắt, phản ánh thông tin mà cần từng bước trở thành công cụ tham mưu chiến lược, có khả năng cung cấp luận cứ khoa học phục vụ hoạch định chính sách, nhận diện sớm các vấn đề xã hội phát sinh, dự báo xu hướng vận động của dư luận và cảnh báo sớm những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến ổn định chính trị - xã hội. Những biến đổi của bối cảnh phát triển đất nước và môi trường truyền thông số đang đặt ra yêu cầu khách quan phải đổi mới toàn diện công tác dư luận xã hội theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, dựa trên dữ liệu và ứng dụng mạnh mẽ khoa học, công nghệ.

Những yêu cầu mới đặt ra đối với công tác dư luận xã hội

Yêu cầu đặt ra hiện nay là phát huy vai trò của công tác dư luận xã hội như một công cụ tham mưu chiến lược, cung cấp cơ sở khoa học phục vụ quá trình lãnh đạo, chỉ đạo và hoạch định chính sách. Đây không chỉ là sự điều chỉnh về chức năng mà còn là sự chuyển đổi về chất trong nhận thức và tổ chức thực hiện công tác dư luận xã hội.

Thứ nhất, công tác dư luận xã hội cần chuyển mạnh từ nắm bắt, phản ánh tình hình sang nghiên cứu, phân tích, dự báo và cảnh báo sớm. Thực tiễn đòi hỏi công tác dư luận xã hội phải chủ động phát hiện sớm những vấn đề có khả năng tác động đến tâm trạng xã hội, nhận diện xu hướng vận động của dư luận, đánh giá mức độ ảnh hưởng của các sự kiện, chính sách và dự báo những nguy cơ có thể phát sinh để tham mưu giải pháp xử lý kịp thời. Đây cũng là yêu cầu nhằm khắc phục tình trạng công tác dư luận xã hội ở một số nơi còn nặng về phản ánh hiện tượng, chưa chú trọng phân tích nguyên nhân, dự báo xu hướng và cảnh báo sớm.

Thứ hai, công tác dư luận xã hội cần chuyển từ vai trò phản ánh thông tin sang tham mưu chiến lược. Trong bối cảnh đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia, thông tin về dư luận xã hội không chỉ phục vụ việc nắm bắt tình hình mà cần trở thành nguồn dữ liệu quan trọng để đánh giá tác động xã hội của các chủ trương, chính sách; nhận diện những vấn đề mới nảy sinh; đề xuất các giải pháp tạo sự đồng thuận xã hội và góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách. Điều đó đòi hỏi kết quả nắm bắt, điều tra và nghiên cứu dư luận xã hội phải có chiều sâu phân tích, bảo đảm tính khách quan, khoa học và khả năng dự báo, thực sự trở thành một trong những căn cứ quan trọng phục vụ hoạt động lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp.

Thứ ba, công tác dư luận xã hội cần chuyển từ phương thức hoạt động truyền thống sang quản trị dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Trong bối cảnh dữ liệu trở thành nguồn lực quan trọng của quá trình quản trị quốc gia, việc thu thập, xử lý, phân tích và khai thác thông tin về dư luận xã hội không thể tiếp tục dựa chủ yếu vào các phương pháp điều tra truyền thống mà cần được hỗ trợ bởi các nền tảng số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và các công cụ phân tích hiện đại. Điều này không chỉ góp phần nâng cao tốc độ, độ chính xác và khả năng dự báo của công tác dư luận xã hội, mà còn tạo điều kiện xây dựng cơ sở dữ liệu liên thông, hệ thống giám sát và cảnh báo sớm, từng bước hình thành nền tảng dữ liệu phục vụ công tác tham mưu chiến lược trong lĩnh vực tư tưởng. Đây cũng là giải pháp quan trọng để khắc phục những hạn chế hiện nay như dữ liệu còn phân tán, thiếu tính liên thông, ứng dụng công nghệ chưa đồng bộ và hiệu quả khai thác thông tin chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Giải pháp nâng cao chất lượng công tác dư luận xã hội đáp ứng yêu cầu phát triển mới

Một là, đổi mới tư duy, nâng cao nhận thức về vị trí, vai trò của công tác dư luận xã hội.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của không gian truyền thông số, nâng cao chất lượng công tác dư luận xã hội trước hết phải bắt đầu từ đổi mới tư duy và nhận thức về vị trí, vai trò của công tác này trong hệ thống công tác tư tưởng của Đảng. Đây không chỉ là yêu cầu về đổi mới phương thức tổ chức thực hiện mà còn là tiền đề quyết định để đổi mới toàn diện nội dung, mô hình tổ chức, phương pháp hoạt động và phát triển nguồn lực công tác dư luận xã hội đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Trong điều kiện mới, cần thống nhất nhận thức: công tác dư luận xã hội không chỉ là một bộ phận của công tác tư tưởng mà còn là kênh thông tin chiến lược, góp phần phản ánh mối quan hệ giữa chủ trương của Đảng với thực tiễn đời sống xã hội, giữa “ý Đảng” và “lòng dân”. Chất lượng công tác dư luận xã hội không còn được đánh giá chủ yếu ở số lượng thông tin thu thập được, mà trước hết ở khả năng phát hiện sớm những vấn đề xã hội mới nảy sinh, phân tích nguyên nhân, dự báo xu hướng phát triển của dư luận, đánh giá tác động xã hội của các chủ trương, chính sách và đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm củng cố niềm tin của nhân dân, tăng cường đồng thuận xã hội và giữ vững ổn định chính trị - xã hội.

Đổi mới tư duy về công tác dư luận xã hội phải được xác định là giải pháp mang tính nền tảng, trọng tâm là chuyển từ tư duy “nắm bắt để phản ánh” sang “nghiên cứu để tham mưu”; từ “xử lý tình huống” sang “chủ động dự báo và phòng ngừa”; từ quản lý theo kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu và bằng chứng khoa học. Sự chuyển đổi này phản ánh yêu cầu đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng trong bối cảnh chuyển đổi số, đồng thời khẳng định công tác dư luận xã hội cần được đặt ở vị trí quan trọng trong quá trình hoạch định chính sách, quản trị xã hội và truyền thông chính sách, góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả lãnh đạo, chỉ đạo của các cấp ủy, tổ chức đảng.

Cùng với đổi mới tư duy, cần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cả hệ thống chính trị đối với công tác dư luận xã hội. Đây không chỉ là nhiệm vụ của cơ quan tuyên giáo hay đội ngũ cán bộ, cộng tác viên làm công tác dư luận xã hội, mà là trách nhiệm chung của các cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và các cơ quan, đơn vị trong hệ thống chính trị. Việc nắm bắt, nghiên cứu và sử dụng hiệu quả kết quả dư luận xã hội cần được xem là một nội dung quan trọng trong quá trình lãnh đạo, quản lý, xây dựng và tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách; đồng thời là căn cứ để hoàn thiện cơ chế truyền thông chính sách, kịp thời giải quyết những vấn đề xã hội phát sinh, tạo sự đồng thuận và củng cố niềm tin của nhân dân.

Đổi mới tư duy cũng phải gắn với đổi mới phương thức đánh giá chất lượng công tác dư luận xã hội. Nếu trước đây hiệu quả chủ yếu được xem xét thông qua số lượng báo cáo, cuộc điều tra hoặc thông tin phản ánh thì trong bối cảnh hiện nay cần chuyển sang đánh giá bằng chất lượng phân tích, năng lực dự báo, khả năng cảnh báo sớm và hiệu quả tham mưu trong giải quyết các vấn đề thực tiễn. Đây cũng là cơ sở để thúc đẩy đổi mới đồng bộ về tổ chức bộ máy, phát triển đội ngũ cán bộ, ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, xây dựng công tác dư luận xã hội theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, đáp ứng yêu cầu phát triển mới.

Hai là, kiện toàn tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ và cộng tác viên đáp ứng yêu cầu công tác dư luận xã hội trong kỷ nguyên mới.

Trong bối cảnh mới, yếu tố con người tiếp tục giữ vai trò quyết định, bởi công nghệ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được vận hành bởi đội ngũ cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, tư duy đổi mới và năng lực chuyên môn phù hợp.

Thực tiễn cho thấy, hệ thống tổ chức và đội ngũ làm công tác dư luận xã hội thời gian qua đã từng bước được củng cố, góp phần nâng cao hiệu quả nắm bắt và phản ánh tình hình tư tưởng, dư luận trong nhân dân. Tuy nhiên, trước yêu cầu mới, tổ chức bộ máy ở một số nơi còn thiếu tính liên thông; đội ngũ cán bộ chuyên trách còn mỏng, chưa đồng đều về trình độ; mạng lưới cộng tác viên chủ yếu hoạt động theo phương thức truyền thống, trong khi năng lực nghiên cứu xã hội học, phân tích dữ liệu, dự báo và ứng dụng công nghệ số còn hạn chế. Điều đó ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng tham mưu và khả năng đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của công tác dư luận xã hội.

Trong thời gian tới, cần tiếp tục kiện toàn tổ chức công tác dư luận xã hội theo hướng tinh gọn, thống nhất, chuyên nghiệp và bảo đảm tính liên thông giữa Trung ương với địa phương, giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị. Việc phân công chức năng, nhiệm vụ cần được rà soát, hoàn thiện theo hướng rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm; đồng thời tăng cường cơ chế phối hợp, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan tuyên giáo, cơ quan quản lý nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội và các cơ quan nghiên cứu nhằm hình thành mạng lưới thu thập, phân tích và xử lý thông tin dư luận xã hội thống nhất, kịp thời và hiệu quả.

Cùng với kiện toàn tổ chức, cần tập trung xây dựng đội ngũ cán bộ làm công tác dư luận xã hội theo hướng chuyên nghiệp, có tư duy liên ngành và khả năng thích ứng với sự phát triển của khoa học, công nghệ. Bên cạnh bản lĩnh chính trị, phẩm chất đạo đức và kỹ năng công tác tư tưởng, đội ngũ này cần được trang bị kiến thức về xã hội học, tâm lý học xã hội, khoa học dữ liệu, truyền thông số, phương pháp nghiên cứu định lượng và định tính, kỹ năng phân tích dữ liệu lớn, khai thác thông tin trên không gian mạng và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong nghiên cứu, dự báo dư luận xã hội. Việc đào tạo, bồi dưỡng cần chuyển từ trang bị kiến thức đơn thuần sang phát triển năng lực thực hành, tư duy phân tích và kỹ năng xử lý các tình huống phát sinh trong môi trường truyền thông số.

Đối với đội ngũ cộng tác viên dư luận xã hội, cần tiếp tục đổi mới cả về cơ cấu, phương thức hoạt động và cơ chế sử dụng. Mạng lưới cộng tác viên cần được mở rộng theo hướng đa dạng hóa thành phần, phát huy vai trò của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, cán bộ quản lý, văn nghệ sĩ, trí thức, người có uy tín trong cộng đồng và lực lượng hoạt động tích cực trên không gian mạng. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế lựa chọn, đào tạo, bồi dưỡng, đánh giá và đãi ngộ phù hợp để khuyến khích cộng tác viên tham gia tích cực, nâng cao chất lượng thông tin cung cấp, bảo đảm tính khách quan, kịp thời và có giá trị tham mưu.

Trong bối cảnh hiện nay, xây dựng đội ngũ cán bộ và cộng tác viên không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu trước mắt mà còn hướng tới hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao cho công tác dư luận xã hội trong dài hạn.

Ba là, đổi mới nội dung, phương thức nghiên cứu, phân tích, dự báo và định hướng dư luận xã hội.

Trọng tâm của đổi mới không chỉ là cải tiến phương pháp điều tra, nắm bắt thông tin mà phải chuyển từ cách tiếp cận thiên về phản ánh hiện tượng sang nghiên cứu chuyên sâu, phân tích bản chất, dự báo xu hướng và chủ động định hướng dư luận xã hội. Trước hết, cần đổi mới nội dung nghiên cứu dư luận xã hội theo hướng bám sát những vấn đề chiến lược, những chủ trương lớn của Đảng, chính sách của Nhà nước và những vấn đề xã hội được cán bộ, đảng viên và nhân dân quan tâm. Nội dung nghiên cứu không chỉ tập trung đánh giá mức độ đồng tình hay băn khoăn của các tầng lớp nhân dân mà cần đi sâu phân tích nguyên nhân, các yếu tố tác động, xu hướng biến đổi của dư luận và những ảnh hưởng có thể phát sinh đối với quá trình tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách. Qua đó, cung cấp những luận cứ khoa học phục vụ việc hoàn thiện chính sách, nâng cao chất lượng truyền thông chính sách và tạo dựng sự đồng thuận xã hội.

Cùng với đổi mới nội dung, cần đổi mới mạnh mẽ phương thức nắm bắt, điều tra, nghiên cứu dư luận xã hội theo hướng kết hợp hài hòa giữa các phương pháp điều tra dư luận xã hội truyền thống với các phương pháp nghiên cứu hiện đại. Bên cạnh các hình thức điều tra bằng bảng hỏi, phỏng vấn sâu, thảo luận nhóm và mạng lưới cộng tác viên, cần tăng cường khai thác thông tin từ môi trường số, các nền tảng truyền thông xã hội, báo chí điện tử và các nguồn dữ liệu mở nhằm mở rộng phạm vi thu thập thông tin, nâng cao tính khách quan và tính đại diện của kết quả nghiên cứu.

Một yêu cầu đặc biệt quan trọng là nâng cao năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm. Thông tin về dư luận xã hội chỉ thực sự phát huy giá trị khi được phân tích có chiều sâu, chỉ ra xu hướng vận động của dư luận, dự báo các kịch bản có thể xảy ra và kiến nghị giải pháp phù hợp. Điều đó đòi hỏi cơ quan làm công tác dư luận xã hội cần xây dựng quy trình phân tích khoa học, kết hợp giữa dữ liệu định lượng với thông tin định tính, giữa đánh giá của đội ngũ chuyên gia với phản ánh từ cơ sở để nâng cao độ tin cậy của kết quả nghiên cứu. Trên cơ sở đó, từng bước hình thành cơ chế cảnh báo sớm đối với những vấn đề có nguy cơ tác động đến ổn định chính trị - xã hội, góp phần giúp các cấp ủy, chính quyền chủ động xử lý ngay từ khi vấn đề mới phát sinh.

Định hướng dư luận không chỉ được thực hiện sau khi xuất hiện các vấn đề phức tạp mà cần bắt đầu ngay từ quá trình xây dựng và triển khai các chủ trương, chính sách lớn thông qua việc tăng cường truyền thông chính sách, công khai, minh bạch thông tin, đối thoại với nhân dân và kịp thời giải đáp những vấn đề được xã hội quan tâm. Sự phối hợp chặt chẽ giữa công tác dư luận xã hội với công tác tuyên truyền, báo chí, truyền thông và truyền thông chính sách sẽ góp phần định hướng nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân và hạn chế sự tác động của thông tin sai sự thật, thông tin xấu độc trên không gian mạng.

Bốn là, đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong công tác dư luận xã hội.

Trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học, công nghệ, chuyển đổi số không chỉ là công cụ hỗ trợ mà cần trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới toàn diện công tác dư luận xã hội. Trước hết, cần xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu về dư luận xã hội theo hướng tập trung, thống nhất và liên thông giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị. Cơ sở dữ liệu không chỉ lưu trữ kết quả điều tra, báo cáo nhanh dư luận xã hội và thông tin từ mạng lưới cộng tác viên mà còn cần tích hợp dữ liệu từ báo chí, truyền thông, các nền tảng truyền thông xã hội và các nguồn dữ liệu mở, tạo nền tảng phục vụ phân tích, dự báo và hỗ trợ quá trình ra quyết định. Việc hình thành cơ sở dữ liệu thống nhất sẽ góp phần khắc phục tình trạng dữ liệu phân tán, thiếu đồng bộ và nâng cao hiệu quả chia sẻ, khai thác thông tin giữa các cơ quan, đơn vị.

Cùng với đó, cần đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo và các công nghệ phân tích dữ liệu hiện đại trong công tác dư luận xã hội. Trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ thu thập, phân loại, xử lý khối lượng lớn dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau; phân tích xu hướng, nhận diện chủ đề được xã hội quan tâm, đánh giá mức độ lan tỏa của thông tin và phát hiện sớm những nguy cơ có thể ảnh hưởng đến ổn định chính trị - xã hội. Tuy nhiên, trí tuệ nhân tạo chỉ là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế vai trò của đội ngũ cán bộ làm công tác dư luận xã hội. Kết quả phân tích của hệ thống công nghệ cần được kiểm chứng bằng bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn và kinh nghiệm thực tiễn của cán bộ nhằm bảo đảm tính khách quan, chính xác và phù hợp với yêu cầu công tác tư tưởng.

Từng bước xây dựng hệ thống nắm bắt, giám sát, phân tích và cảnh báo sớm về dư luận xã hội trên môi trường số. Trên cơ sở khai thác dữ liệu lớn và ứng dụng trí tuệ nhân tạo, có thể hình thành các bảng điều khiển (dashboard) và hệ thống theo dõi trực tuyến, giúp nhận diện kịp thời các xu hướng dư luận, đánh giá mức độ tác động của các sự kiện, chính sách và dự báo những vấn đề có khả năng phát sinh. Đây sẽ là công cụ hỗ trợ hữu hiệu cho các cấp ủy, tổ chức đảng trong việc chủ động nắm chắc tình hình, nâng cao chất lượng tham mưu và hạn chế nguy cơ phát sinh các “điểm nóng” về tư tưởng, dư luận.

Về lâu dài, cần nghiên cứu xây dựng hệ sinh thái số phục vụ công tác dư luận xã hội theo hướng hiện đại, đồng bộ, trong đó cơ sở dữ liệu quốc gia về dư luận xã hội là hạ tầng cốt lõi, các nền tảng phân tích dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, hệ thống giám sát và cảnh báo sớm là công cụ hỗ trợ, còn đội ngũ cán bộ là nhân tố trung tâm quyết định chất lượng tham mưu. Đồng thời, có thể từng bước nghiên cứu, phát triển các mô hình phân tích tiên tiến như bộ chỉ số đánh giá niềm tin xã hội, mô hình mô phỏng tác động xã hội của chính sách trên môi trường số và các công cụ hỗ trợ đánh giá phản ứng xã hội trước khi ban hành hoặc triển khai các chủ trương, chính sách lớn. Những mô hình này sẽ góp phần nâng cao năng lực dự báo, đánh giá tác động xã hội của chính sách và tăng cường tính chủ động trong công tác lãnh đạo, quản lý.

Năm là, hoàn thiện cơ chế phối hợp, nâng cao hiệu quả sử dụng kết quả nghiên cứu dư luận xã hội trong tham mưu chiến lược và hoạch định chính sách.

Hiệu quả của công tác dư luận xã hội không chỉ được quyết định bởi chất lượng thu thập, nghiên cứu hay phân tích thông tin mà còn phụ thuộc vào khả năng chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành căn cứ phục vụ quá trình lãnh đạo, chỉ đạo và hoạch định chính sách. Thực tiễn cho thấy, ở một số nơi kết quả nghiên cứu dư luận xã hội vẫn chủ yếu được sử dụng để phản ánh tình hình, trong khi việc khai thác thông tin phục vụ đánh giá tác động xã hội của chủ trương, chính sách, nhận diện nguy cơ phát sinh hoặc tham mưu giải pháp xử lý còn chưa thường xuyên và chưa phát huy hết giá trị. Điều đó đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp và sử dụng kết quả nghiên cứu dư luận xã hội theo hướng thực chất, hiệu quả và gắn chặt với hoạt động lãnh đạo, quản lý ở các cấp.

Trước hết, cần hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa ban tuyên giáo với các ban tham mưu của Đảng, cơ quan quản lý nhà nước, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội, cơ quan báo chí, truyền thông và các viện nghiên cứu. Sự phối hợp cần được thực hiện theo hướng chia sẻ thông tin hai chiều, khai thác hiệu quả các nguồn dữ liệu và thống nhất trong đánh giá, dự báo những vấn đề dư luận quan tâm. Việc hình thành cơ chế phối hợp liên ngành sẽ góp phần nâng cao tính toàn diện, khách quan của thông tin và tạo điều kiện để các cơ quan chức năng chủ động xử lý những vấn đề phát sinh ngay từ cơ sở. Cùng với đó, cần từng bước thể chế hóa việc sử dụng kết quả nghiên cứu dư luận xã hội trong quy trình xây dựng, ban hành và tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách. Đối với những chủ trương, chính sách lớn, những vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống của nhân dân hoặc có ảnh hưởng rộng đến phát triển kinh tế - xã hội, cần coi kết quả nắm bắt, điều tra dư luận xã hội là một trong những căn cứ quan trọng để đánh giá tác động xã hội, hoàn thiện phương án chính sách và xây dựng kế hoạch truyền thông phù hợp. Sau khi chính sách được ban hành, việc tiếp tục theo dõi diễn biến dư luận xã hội sẽ giúp các cơ quan có thẩm quyền đánh giá mức độ đồng thuận, kịp thời điều chỉnh những nội dung còn bất cập và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện.

Bên cạnh đó, cần xây dựng quy trình tiếp nhận, phản hồi và sử dụng thông tin dư luận xã hội theo hướng khép kín, bảo đảm thông tin sau khi được nghiên cứu, phân tích và dự báo phải được chuyển tải kịp thời đến đúng cơ quan, đúng cấp có thẩm quyền và được xem xét trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo. Đồng thời, cần tăng cường kiểm tra, đánh giá hiệu quả sử dụng kết quả nghiên cứu dư luận xã hội trong hoạt động tham mưu, coi đây là một trong những tiêu chí đánh giá chất lượng công tác dư luận xã hội cũng như hiệu quả phối hợp giữa các cơ quan trong hệ thống chính trị. Trong bối cảnh chuyển đổi số, cơ chế phối hợp cần được hỗ trợ bởi các nền tảng số và hệ thống dữ liệu liên thông, tạo điều kiện chia sẻ thông tin nhanh chóng, chính xác và an toàn giữa các cơ quan, đơn vị. Việc kết nối cơ sở dữ liệu, chuẩn hóa quy trình xử lý thông tin và ứng dụng các công cụ phân tích, cảnh báo sớm sẽ góp phần nâng cao chất lượng tham mưu, giúp cấp ủy, chính quyền các cấp chủ động nhận diện vấn đề, đưa ra quyết sách kịp thời và hạn chế những tác động tiêu cực đối với xã hội.

Có thể khẳng định, hoàn thiện cơ chế phối hợp và nâng cao hiệu quả sử dụng kết quả nghiên cứu dư luận xã hội là khâu kết nối toàn bộ quá trình từ thu thập, nghiên cứu, phân tích đến tham mưu và tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách. Chỉ khi kết quả nghiên cứu dư luận xã hội thực sự trở thành một nguồn thông tin chiến lược trong hoạt động lãnh đạo, quản lý thì công tác dư luận xã hội mới phát huy đầy đủ vai trò là cầu nối giữa Đảng với nhân dân, góp phần củng cố niềm tin xã hội, tăng cường đồng thuận và nâng cao năng lực lãnh đạo, cầm quyền của Đảng trong kỷ nguyên mới./.