Quảng Ninh hiện thực hóa việc xây dựng đô thị thông minh, kiểu mẫu

Đặc khu Cô Tô dù là đơn vị hành chính xa đất liền, nhưng hạ tầng đã được quan tâm đầu tư, từ đó tạo diện mạo mới không chỉ phục vụ nhu cầu đời sống nhân dân, mà còn khai thác hiệu quả các tiềm năng du lịch lợi thế.

Nền tảng vững chắc cho đô thị thông minh

Khát vọng xây dựng thành phố thông minh ở Quảng Ninh không phải là mục tiêu ngắn hạn, mà được hình thành từ một quá trình phát triển liên tục, bài bản và có tầm nhìn dài hạn.

Theo Kết luận số 20-KL/TW ngày 7/4/2026 của Bộ Chính trị về chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương trên cơ sở địa giới hành chính tỉnh Quảng Ninh, Bộ Chính trị đã đồng ý chủ trương thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương, trong đó: Tập trung phát triển Quảng Ninh theo hướng đô thị xanh, văn minh, hiện đại, giàu bản sắc; thực hiện tái cấu trúc không gian phát triển tích hợp đô thị, biển, đảo, biên giới, di sản thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh… mở rộng không gian tăng trưởng, tạo đột phá với động lực tăng trưởng là KHCN, chuyển đổi số... Đẩy mạnh phát triển hạ tầng đường bộ, đường sắt cao tốc, sân bay, cảng biển và hạ tầng đô thị thông minh, kết nối các trung tâm đô thị lớn…

Còn Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương đã xác định rõ định hướng xây dựng Quảng Ninh trở thành đô thị thông minh, kiểu mẫu, gắn với chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, tạo động lực phát triển mới cho vùng Đông Bắc, vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước.

Trong nhiều năm qua, Quảng Ninh luôn nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về tốc độ tăng trưởng kinh tế, cải cách hành chính, chuyển đổi số và chất lượng điều hành. Năm 2025, GRDP của tỉnh tăng 11,89%, quy mô nền kinh tế đạt khoảng 368.445 tỷ đồng, đứng trong nhóm đầu cả nước. GRDP bình quân đầu người đạt trên 10.400 USD; năng suất lao động xã hội đạt 537 triệu đồng/người, tăng 11,6%.

Cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch theo hướng hiện đại, trong đó khu vực công nghiệp - xây dựng chiếm 46,18%; khu vực dịch vụ và thuế sản phẩm chiếm 49,19%; khu vực nông, lâm nghiệp, thủy sản chỉ còn 4,63%. Tỷ trọng công nghiệp - xây dựng và dịch vụ trong GRDP đạt 95,37%... Điều này phản ánh rõ nét quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế hiện đại của tỉnh.

Song song với tăng trưởng kinh tế, Quảng Ninh cũng tạo dấu ấn mạnh mẽ trong phát triển đô thị. Hiện tỉnh có diện tích tự nhiên 6.231,3km², quy mô dân số 1.519.647 người với 54 đơn vị hành chính cấp xã gồm 30 phường, 22 xã và 2 đặc khu. Tỷ lệ đô thị hóa đạt 84,55%, cao hơn rất nhiều so với mức tiêu chuẩn 45% đối với thành phố trực thuộc Trung ương.

Đặc biệt, giai đoạn từ năm 2010 đến nay được xem là giai đoạn bứt phá mạnh mẽ về phát triển đô thị và hạ tầng chiến lược. Hàng loạt công trình trọng điểm như cao tốc Hải Phòng - Hạ Long - Vân Đồn - Móng Cái, cầu Bạch Đằng, Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn, hệ thống cảng biển nước sâu, cầu Cửa Lục, cầu Vân Đồn… đã làm thay đổi căn bản diện mạo và khả năng kết nối của tỉnh.

Với sự đầu tư đồng bộ đó, Quảng Ninh hình thành mô hình đô thị đa cực với 3 vùng động lực phát triển. Khu vực phía Tây của tỉnh tập trung phát triển công nghiệp, logistics; khu vực trung tâm gồm các xã, phường thuộc khu vực Hạ Long, Cẩm Phả, Vân Đồn cũ tiếp tục là trung tâm hành chính, du lịch, kinh tế biển; khu vực phía Đông của tỉnh tập trung phát triển kinh tế cửa khẩu và thương mại quốc tế. Đây chính là cấu trúc quan trọng để xây dựng mô hình đô thị thông minh liên kết vùng, có tính kết nối cao và phát triển bền vững.

Cùng với đó, Quảng Ninh cũng tạo dựng nền tảng hạ tầng số khá đồng bộ. Tỉnh đã hoàn thành kết nối 100% xã, phường, đặc khu với mạng truyền số liệu chuyên dùng; triển khai hiệu quả 9 nền tảng số quốc gia và nền tảng số dùng chung. Hạ tầng viễn thông phát triển mạnh với độ phủ sóng 4G đạt 100% dân số; mạng 5G đã được triển khai với 677 trạm, đạt độ phủ khoảng 94% dân số, tiến sát mục tiêu 95% trong năm 2026. Bà Bùi Thị Minh (thôn Khe Tâm, xã Ba Chẽ) chia sẻ: Những năm gần đây, hạ tầng số đã được phủ sóng rộng khắp. Nhờ đó, người dân có điều kiện tiếp cận các dịch vụ số, mua bán hàng hóa trực tuyến, thanh toán qua điện thoại nhanh chóng và an toàn. Nhiều hộ dân có cơ hội phát triển kinh tế hộ gia đình, kết nối sản phẩm địa phương với các thị trường trong và ngoài tỉnh.

Đây được xem là điều kiện nền tảng để Quảng Ninh chuyển từ mô hình phát triển đô thị truyền thống sang đô thị thông minh, nơi mọi hoạt động quản lý, điều hành và cung cấp dịch vụ công được vận hành trên môi trường số.

Từng bước hình thành hệ sinh thái số toàn diện

Một trong những điểm nổi bật trong hành trình xây dựng thành phố thông minh của Quảng Ninh là việc tỉnh không triển khai riêng lẻ từng ứng dụng, mà xây dựng hệ sinh thái số đồng bộ trên nhiều lĩnh vực. Đến nay, Quảng Ninh đã triển khai 32 nhiệm vụ, dự án thuộc đề án thành phố thông minh, trong đó có 24 dự án được phê duyệt và triển khai thực hiện. Các nội dung trọng tâm bao gồm xây dựng chính quyền điện tử, trường học thông minh, bệnh viện thông minh, hệ thống giao thông thông minh, trung tâm điều hành thông minh và hệ thống quan trắc môi trường tự động.

Được biết, từ tháng 8/2019, tỉnh đã đưa vào vận hành thí điểm Trung tâm điều hành thành phố thông minh tại trụ sở UBND tỉnh. Trung tâm này có khả năng tích hợp dữ liệu của nhiều ngành, lĩnh vực để phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành theo thời gian thực. Đây được xem là “bộ não số” trong quá trình xây dựng chính quyền số và quản trị đô thị thông minh của Quảng Ninh.

Trong lĩnh vực giáo dục, Quảng Ninh đã xây dựng 1.432 phòng học thông minh, phòng học tương tác tại 89 trường học trên địa bàn. 100% trường học triển khai học bạ điện tử, sổ điểm điện tử và tuyển sinh trực tuyến. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy và học, mà còn từng bước hình thành môi trường giáo dục số đồng bộ.

Ở lĩnh vực y tế, 100% cơ sở khám, chữa bệnh trên địa bàn tỉnh đã triển khai bệnh án điện tử; sử dụng căn cước công dân thay thế thẻ BHYT trong khám, chữa bệnh. Đây là bước chuyển quan trọng trong xây dựng y tế thông minh, giúp người dân tiếp cận dịch vụ y tế thuận lợi hơn, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý dữ liệu sức khỏe. Bà Nguyễn Thị Sơn (thôn Tân Tiến, xã Đầm Hà) cho biết: Hiện nay, đến các cơ sở khám, chữa bệnh trên địa bàn tỉnh rất thuận lợi. Giấy tờ gọn nhẹ, chỉ cần căn cước công dân. Chúng tôi còn có thể theo dõi lịch trình khám, chữa bệnh của bản thân trên bệnh án điện tử để hiểu rõ hơn về tình trạng sức khoẻ của mình.

Trong phát triển du lịch thông minh, tỉnh đã triển khai vé điện tử tham quan Vịnh Hạ Long; lắp đặt 107 điểm wifi miễn phí, tích hợp mã QR tại các điểm di tích, du lịch. Việc ứng dụng công nghệ số giúp nâng cao trải nghiệm du khách, đồng thời tăng cường hiệu quả quản lý hoạt động du lịch.

Không dừng lại ở đó, Quảng Ninh còn đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý hạ tầng và môi trường đô thị. Tỉnh triển khai hệ thống quan trắc tự động liên tục đối với nước mặt, nước ngầm; phát triển hệ thống giám sát cấp nước sạch bằng AI; ứng dụng cảm biến áp lực và đồng hồ nước thông minh để phát hiện rò rỉ tức thời; xây dựng hệ thống cảnh báo ngập lụt và điều phối thoát nước thông minh.

Trong lĩnh vực giao thông, tỉnh tiếp tục hoàn thiện hệ thống giao thông thông minh ITS, triển khai nhận diện phương tiện tự động, kiểm soát hành trình tàu du lịch và tích hợp dữ liệu giao thông phục vụ điều hành đô thị. Các ứng dụng này không chỉ giúp giảm áp lực giao thông, mà còn nâng cao an toàn và hiệu quả vận hành hạ tầng đô thị.

Đáng chú ý, Quảng Ninh đang hướng tới xây dựng hệ sinh thái dữ liệu đồng bộ. Tỉnh sẽ hoàn thành kho dữ liệu dùng chung tích hợp dữ liệu các sở, ngành; chuẩn hóa toàn bộ cơ sở dữ liệu theo khung kiến trúc dữ liệu quốc gia; triển khai nền tảng phân tích và dự báo AI cho các lĩnh vực then chốt; tích hợp định danh điện tử và bảo đảm an toàn dữ liệu cá nhân trên toàn bộ nền tảng số.

Số lượng hồ sơ trực tuyến của tỉnh ngày càng tăng nhanh; quý I/2026, cấp tỉnh đạt 45.804 hồ sơ trực tuyến/48.219 hồ sơ tiếp nhận, tương đương 95%; cấp xã đạt 98.689/99.955 hồ sơ, tương đương 98,73%. Tỉnh cũng đặt mục tiêu 100% hồ sơ thủ tục hành chính được xử lý trực tuyến toàn trình; 100% thủ tục hành chính thực hiện không phụ thuộc địa giới hành chính. Khi những mục tiêu này hoàn thành, người dân và doanh nghiệp sẽ có thể tiếp cận dịch vụ công thuận lợi hơn rất nhiều, giảm chi phí thời gian và nâng cao chất lượng phục vụ của chính quyền.

Hướng tới mô hình đô thị xanh, hiện đại và bền vững

Không chỉ tập trung về công nghệ, Quảng Ninh xác định xây dựng thành phố thông minh phải gắn chặt với phát triển xanh, phát triển bền vững và nâng cao chất lượng sống của người dân. Trong Đề án thành lập thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương trên cơ sở địa giới hành chính tỉnh Quảng Ninh, tỉnh cũng nhấn mạnh, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh được xem như “2 bánh răng đồng trục”, cùng thúc đẩy quá trình phát triển đô thị thông minh của tỉnh. Trong đó, tỉnh định hướng phát triển các khu công nghiệp sinh thái, khu công nghệ cao, khu phát thải ròng bằng 0, hướng tới mô hình cộng sinh công nghiệp và dịch vụ xanh.

Song song với đó là định hướng phát triển các ngành kinh tế mới như kinh tế số, kinh tế dữ liệu, logistics thông minh, công nghệ bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và tự động hóa. Quảng Ninh đặt mục tiêu xây dựng khu công nghệ số tập trung tại Tuần Châu với các lĩnh vực ưu tiên như chip bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu và robot tự động hóa.

Tỉnh cũng xác định phát triển mạnh du lịch thông minh, ứng dụng công nghệ VR/AR, bảo tàng số, quản lý tàu du lịch thông minh và hệ thống thanh toán điện tử đồng bộ nhằm nâng cao trải nghiệm cho du khách. Đây là hướng đi phù hợp với lợi thế của địa phương có Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long và hệ thống du lịch biển đảo phát triển mạnh.

Đáng chú ý, Quảng Ninh đang từng bước hình thành xã hội số với mục tiêu phổ cập danh tính số, chữ ký số cá nhân, thanh toán không dùng tiền mặt trong y tế, giáo dục, chợ dân sinh và các dịch vụ thiết yếu khác. Điều này không chỉ tạo sự thuận tiện cho người dân, mà còn góp phần xây dựng môi trường sống văn minh, hiện đại và minh bạch hơn.

Ông Ngô Văn Mậu, Phó Chủ tịch UBND xã Lục Hồn, cho biết: Thời gian qua, xã tiếp tục tập huấn bồi dưỡng nâng cao trình độ về ứng dụng công nghệ thông tin, kỹ năng khai thác nền tảng số; mở các lớp “Bình dân học vụ số” cho CBCCVC, tổ chuyển đổi số cộng đồng, người có uy tín trên địa bàn; vận động nhân dân tự trang bị thiết bị cá nhân như điện thoại thông minh. Tổ chức tập huấn cho nhân dân trong việc khai thác thông tin trên nền tảng số như dịch vụ công trực tuyến, VNeID, zalo, google, facebook… để tương tác với chính quyền, nắm bắt các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, khai thác, vận dụng, học hỏi để phát triển mô hình kinh tế nâng cao thu nhập cho người dân.

Cùng với phát triển kinh tế và hạ tầng số, tỉnh tiếp tục chú trọng bảo tồn các giá trị văn hóa, lịch sử và cảnh quan thiên nhiên đặc sắc. Đề án xác định rõ việc phát triển đô thị phải gắn với bảo tồn Vịnh Hạ Long, quần thể di tích Yên Tử, văn hóa công nhân Vùng mỏ và văn hóa biển đảo. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Quảng Ninh phát triển đô thị hiện đại nhưng vẫn giữ được bản sắc riêng. Trong tầm nhìn đến năm 2050, Quảng Ninh được định hướng trở thành đô thị dịch vụ, công nghiệp hiện đại, trung tâm kinh tế biển và trung tâm đổi mới sáng tạo của vùng Đông Bắc; là cực tăng trưởng năng động dựa trên KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Với kết quả từ những nỗ lực đạt được, có thể thấy hành trình xây dựng thành phố thông minh của tỉnh không chỉ tạo ra diện mạo đô thị mới, mà còn mở ra mô hình phát triển hiện đại, xanh và bền vững cho tương lai. Đó cũng là nền tảng để Quảng Ninh tiếp tục khẳng định vai trò là cực tăng trưởng năng động của phía Bắc, trung tâm kết nối quốc tế quan trọng và đô thị kiểu mẫu trong kỷ nguyên số.