Sửa đổi Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam: Thống nhất trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp tháng 5/2027

Luật chỉ quy định những vấn đề có tính nguyên tắc, ổn định lâu dài

Hôm nay (27/8), tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 5 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi).

Thảo luận về nội dung này, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản tán thành sự cần thiết xây dựng Bộ luật, nhất là yêu cầu hợp nhất Bộ luật Hàng hải hiện hành và Luật Giao thông đường thủy nội địa hiện hành; đồng thời, đánh giá cao và ghi nhận sự nỗ lực của Cơ quan chủ trì soạn thảo và đồng tình với nhiều ý kiến của Cơ quan chủ trì thẩm tra.

Phát biểu tại Phiên họp, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến cho biết, dự thảo Bộ luật dự kiến giảm 296 điều, tương ứng giảm 65% tổng số điều trong Bộ luật Hàng hải và Luật Giao thông đường thủy nội địa khi hợp nhất.

Nhận thấy, về cơ bản đã thay đổi căn bản hai luật đang có hiệu lực, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ lưỡng và xin ý kiến các đối tượng tác động và cần có lập luận thực tế, thuyết phục hơn vì nội dung hợp nhất đã thay đổi và khác hoàn toàn so với hai luật hiện hành.

Về bảo đảm an toàn hàng hải, nêu rõ pháp luật về hàng hải và đường thủy nội địa tương đối đầy đủ, song Phó Chủ tịch Thuờng trực Quốc hội bày tỏ băn khoăn: “Vì sao tai nạn và nguy cơ mất an toàn vẫn đang là nỗi lo thường trực? Câu hỏi đặt ra là khoảng trống ở pháp luật hay khoảng trống trong tổ chức thực hiện?”.

Trên cơ sở đó, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến đồng tình chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm và sẽ cắt bớt một thủ tục hành chính. Riêng đối với tàu thủy chở khách, tàu thủy hoạt động trên hồ, đập thủy điện, hồ lưỡng dụng và bến đò ngang sông, đề nghị tiếp tục tiến hành tiền kiểm (không thể hậu kiểm) và phải quản lý chặt chẽ hơn nữa.

Liên quan đến chính sách phát triển hoạt động hàng hải, đường thủy nội địa, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến băn khoăn luồng tuyến được đầu tư, nạo vét, duy tu liệu có đảm bảo khai thác ổn định, thông suốt quanh năm không? Và đối với cảng bến, khu neo đậu, hoa tiêu đường thủy nội địa, chúng ta khuyến khích đầu tư xã hội hóa như thế nào và quản lý ra sao? Đây là những vấn đề cần phải đặt ra trong dự án Bộ luật này.

Về thời điểm trình Quốc hội, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất với đề xuất của Chính phủ và cho rằng cần thận trọng, nghiên cứu kỹ lưỡng để trình Quốc hội cho ý kiến lần đầu tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) và xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 3 (tháng 5/2027).

Bảo đảm việc hợp nhất và sửa đổi toàn diện hai Luật không tạo ra khoảng trống pháp lý

Trong khi đó, cho ý kiến về dự thảo Bộ luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát, tiếp tục quán triệt tinh thần: Luật chỉ quy định những vấn đề có tính nguyên tắc, ổn định lâu dài. Các tiêu chuẩn, thông số kỹ thuật, mức tiền, tỷ lệ, ngưỡng định lượng, trình tự, thủ tục... giao Chính phủ quy định để bảo đảm tính linh hoạt.

Ngược lại, những vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền tài sản, quyền kinh doanh, trách nhiệm dân sự, phạm vi áp dụng của dự án Bộ luật hoặc giới hạn quyền của tổ chức, cá nhân thì Bộ luật phải quy định rõ ràng.

Dự thảo Bộ luật bổ sung 6 nhóm chính sách mới và nội luật hóa nhiều công ước quốc tế. Đồng tình với chủ trương này, tuy nhiên, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát, cân nhắc kỹ các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên trong lĩnh vực hàng hải để nội luật hóa cho phù hợp.

Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Doãn Anh, cơ quan chủ trì soạn thảo cần rà soát lại các điều ước và thỏa thuận quốc tế đóng vai trò xương sống trong hoạt động hàng hải, vận tải đường thủy toàn cầu. Đặc biệt là những nội dung liên quan đến quốc phòng, an ninh trong việc xác định ranh giới chủ quyền biển đảo, tạo hành lang pháp lý bảo vệ lãnh thổ, chủ quyền biển đảo, vùng trời, vùng biển và thực thi an ninh trên biển.

Đồng thời, đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo rà soát lại trên cơ sở khung pháp lý và mức độ tương thích quốc tế. Trong đó, trọng tâm là quản lý về an toàn, an ninh quốc phòng, chủ quyền biển đảo, tiêu chuẩn tàu thuyền, bằng cấp quốc tế, công tác tìm kiếm cứu nạn và môi trường biển.

Kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất với sự cần thiết xây dựng, trình Quốc hội ban hành Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam trên cơ sở hợp nhất và sửa đổi toàn diện Bộ luật Hàng hải Việt Nam hiện hành và Luật Giao thông đường thủy nội địa hiện hành.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao Cơ quan chủ trì soạn thảo, Cơ quan chủ trì thẩm tra đã phối hợp chặt chẽ, chuẩn bị hồ sơ dự án Bộ luật đầy đủ, đúng quy định, bảo đảm chất lượng, đủ điều kiện để trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) sau khi tiếp thu ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại Phiên họp này.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định nhấn mạnh, đây là dự án Bộ luật có phạm vi điều chỉnh rộng, nội dung phức tạp, liên quan đến nhiều lĩnh vực pháp luật và nhiều điều ước quốc tế mà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên. Đặc biệt, với tư tưởng mới của các Nghị quyết Trung ương gần đây, Bộ luật này cần nghiên cứu thể chế hóa đầy đủ Nghị quyết số 20-NQ/TW của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh; Thông báo số 125-TB/VPTW của Văn phòng Trung ương Đảng về Kết luận của đồng chí Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại buổi làm việc với các cơ quan về phát triển công nghiệp hàng hải quốc gia.

Do đó, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành với đề xuất của Chính phủ về việc hoàn chỉnh, nghiên cứu tiếp thu để trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến lần đầu vào Kỳ họp thứ 2 (tháng 10/2026) và xem xét, thông qua vào Kỳ họp thứ 3 (tháng 5/2027).

Ủy ban Thường vụ Quốc hội tán thành với phạm vi điều chỉnh của dự thảo Bộ luật (trên cơ sở kế thừa phạm vi điều chỉnh của hai văn bản hiện hành). Đồng thời, đề nghị Chính phủ chỉ đạo tiếp tục nghiên cứu, rà soát để: nội luật hóa các nghĩa vụ quốc tế mà Việt Nam đã cam kết thực hiện, bảo đảm tương thích với các điều ước quốc tế có liên quan mà Việt Nam là thành viên. Đồng thời, kế thừa các quy định ổn định của Bộ luật Hàng hải Việt Nam và Luật Giao thông đường thủy nội địa hiện hành, đặc biệt là các quy định liên quan trực tiếp đến quyền và nghĩa vụ của các tổ chức, cá nhân, những quy định đã thực hiện ổn định, không phát sinh vướng mắc.

“Bảo đảm việc hợp nhất và sửa đổi toàn diện hai Luật này để hình thành Bộ luật mới không tạo ra khoảng trống pháp lý, không hạ cấp các quy định thuộc thẩm quyền của Quốc hội thành các quy định thuộc thẩm quyền của Chính phủ. Đối với các quy định lược bỏ đi để giao Chính phủ quy định chi tiết, cần chú ý thiết kế các điều khoản chuyển tiếp bao quát và phù hợp để không tạo ra khoảng trống pháp luật”, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định yêu cầu.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội lưu ý, đây là bộ luật khó trên cơ sở hợp nhất và sửa đổi toàn diện hai luật hiện hành, đồng thời bổ sung nhiều quy định mới, nội luật hóa nhiều quy định của điều ước quốc tế. Giữa hai lĩnh vực vẫn có những điểm chung và những điểm riêng. Vì vậy, trong từng chương mục có liên quan, cần có những quy định áp dụng chung nhưng cũng cần thiết kế các quy định đặc thù riêng cho từng lĩnh vực (hàng hải và đường thủy nội địa), đồng thời bảo đảm sự kết nối giữa hai lĩnh vực.

Trên cơ sở ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến thẩm tra của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định đề nghị Bộ Xây dựng khẩn trương tham mưu giúp Chính phủ nghiên cứu, tiếp thu tối đa các ý kiến xác đáng; tiếp tục lấy ý kiến các bộ, ngành, cơ quan, địa phương, các chuyên gia, nhà khoa học và đối tượng chịu sự tác động để chỉnh lý, hoàn thiện Hồ sơ dự thảo Bộ luật trình Quốc hội.

Các nội dung sửa đổi, bổ sung

 Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi). Ảnh: quochoi.vn

Trước đó, sáng cùng ngày, trình bày Tờ trình tóm tắt dự án Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam (sửa đổi), Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang cho biết, dự thảo Bộ luật chỉ quy định những vấn đề khung mang tính nguyên tắc và những nội dung thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Vì vậy, dự thảo Bộ luật trình Quốc hội gồm 19 chương, 156 điều. So với tổng số quy định hiện nay của Bộ luật Hàng hải Việt Nam là 341 điều và Luật Giao thông đường thủy nội địa là 111 điều,  dự thảo Bộ luật giảm 296 điều, tương ứng với giảm 65% số điều.

Dự thảo Bộ luật đã kế thừa, phát triển các quy định đã được áp dụng ổn định, hiệu quả, đã được thực tiễn kiểm nghiệm; đảm bảo thực hiện nghĩa vụ quốc gia thành viên của các công ước quốc tế về hàng hải như các quy định về hợp đồng vận chuyển hàng hóa bằng đường biển, đăng ký tàu biển, quy định về quốc tịch, trách nhiệm của quốc gia mà tàu mang cờ, an toàn sinh mạng con người trên biển, an ninh hàng hải, tiêu chuẩn chuyên môn của thuyền viên và phòng ngừa ô nhiễm môi trường biển. Dự thảo Bộ luật đã lược bỏ một số quy định không còn phù hợp với thực tiễn; đồng thời đã lược bỏ các quy định trùng lặp giữa hai bộ luật và một số quy định mang tính kỹ thuật sẽ giao Chính phủ quy định chi tiết.

Theo Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Xuân Sang, các nội dung sửa đổi, bổ sung bao gồm:

Thứ nhất, mở rộng và hoàn thiện phạm vi điều chỉnh của Bộ luật theo hướng thống nhất, đồng bộ lĩnh vực hàng hải và đường thủy nội địa, phù hợp với yêu cầu về phát triển hệ thống giao thông đường thủy hiện đại, an toàn, hiệu quả, bền vững và hội nhập quốc tế.

Thứ hai, hoàn thiện thể chế phát triển kết cấu hạ tầng và huy động nguồn lực xã hội. Trong đó, tái cấu trúc các quy định về quy hoạch, đầu tư, xây dựng, quản lý và khai thác kết cấu hạ tầng hàng hải, đường thủy nội địa; hoàn thiện cơ chế xã hội hóa, lựa chọn nhà đầu tư chiến lược; bổ sung quy định về thời hạn hoạt động, xử lý dự án đầu tư xây dựng bến cảng biển khi chấm dứt hoạt động và xử lý kết cấu hạ tầng gắn với hoàn trả giá trị đầu tư.

Thứ ba, thống nhất và hoàn thiện, hiện đại hóa công tác quản lý tàu thuyền, thuyền viên và đảm bảo an toàn, an ninh hàng hải, đường thủy nội địa theo hướng chuẩn hóa các tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề; quản lý dữ liệu và các hồ sơ điện tử của thuyền viên và người điều khiển phương tiện; thống nhất quản lý đăng kiểm, đăng ký, tăng cường xã hội hóa hoạt động đăng kiểm; đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp, điều phối thống nhất về tìm kiếm cứu nạn, cứu hộ, ứng phó sự cố thiên tai, sự cố môi trường và tràn dầu.

Thứ tư, bổ sung các chính sách đáp ứng yêu cầu phát triển trong tình hình mới, bao gồm phát triển xanh, giảm phát thải, sử dụng năng lượng xanh, phát triển cảng xanh, chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành kết nối với hệ thống dữ liệu quốc gia; đồng thời hoàn thiện các quy định về công nghiệp tàu thủy, đăng kiểm công trình dầu khí và năng lượng tái tạo ngoài khơi, vận tải đa phương thức, vận tải hành khách công cộng bằng đường thủy và vận chuyển hàng hóa nguy hiểm.

Thứ năm, hoàn thiện cơ chế quản lý giá, phí và lệ phí; bảo đảm nguồn lực cho quản lý nhà nước chuyên ngành, cho phát triển nguồn nhân lực, hiện đại hóa cơ sở vật chất và ứng dụng khoa học công nghệ, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững ngành hàng hải và đường thủy nội địa.

Dự kiến Bộ luật và các văn bản quy định chi tiết được ban hành gồm 54 thủ tục hành chính sẽ được bãi bỏ, 46 thủ tục hành chính được sửa đổi, bổ sung và không làm phát sinh thủ tục hành chính mới. Số lượng ngành nghề đầu tư kinh doanh được cắt giảm tối đa là 7/9 ngành nghề.