Thứ trưởng Bùi Xuân Dũng: Phát triển hệ thống cấp, thoát nước đồng bộ, thích ứng với rủi ro

Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng phát biểu khai mạc Tuần lễ ngành nước Việt Nam - Vietnam Water Week 2026.

Sáng 16/9, phát biểu tại Tuần lễ ngành Nước Việt Nam - Vietnam Water Week 2026, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Bùi Xuân Dũng cho rằng ngành nước đang đứng trước yêu cầu đổi mới từ quy hoạch, đầu tư đến quản lý, vận hành.

Cấp nước sạch, thoát nước và xử lý nước thải là các dịch vụ thiết yếu, tác động trực tiếp đến sức khỏe người dân, chất lượng đô thị, phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường. Trong khi nhu cầu sử dụng nước tiếp tục tăng, nhiều khu vực phải đối mặt với hạn hán, xâm nhập mặn, mưa cực đoan, ngập úng và ô nhiễm nguồn nước.

Theo Thứ trưởng, ngành nước cần từng bước chuyển từ xử lý sự vụ sang quản trị rủi ro; từ đầu tư riêng lẻ sang phát triển hệ thống đồng bộ, có tính kết nối. Việc đầu tư hạ tầng phải gắn với nâng cao chất lượng dịch vụ, hiệu quả quản trị và khả năng vận hành an toàn, liên tục.

Hoàn thiện chính sách, đổi mới cách quản lý

Để tạo cơ sở pháp lý cho phát triển ngành nước, Bộ Xây dựng đang xây dựng Luật Cấp, thoát nước. Ngày 22/6/2026, Bộ ban hành Quyết định số 971/QĐ-BXD về kế hoạch xây dựng Luật; đồng thời lấy ý kiến các cơ quan quản lý, địa phương, hiệp hội, doanh nghiệp, chuyên gia và nhà khoa học.

Các nhóm chính sách đang được nghiên cứu tập trung vào phát triển hệ thống cấp nước, thoát nước theo chiến lược, quy hoạch và kế hoạch; nâng cao hiệu quả quản lý, khai thác công trình; bảo đảm nguồn lực đầu tư và chất lượng dịch vụ.

Thứ trưởng Bùi Xuân Dũng đề nghị Hội Cấp Thoát nước Việt Nam, doanh nghiệp và các đối tác phản ánh những khó khăn phát sinh trong thực tiễn, cung cấp kinh nghiệm và đề xuất giải pháp cụ thể. Những ý kiến này là cơ sở để cơ quan soạn thảo hoàn thiện chính sách, bảo đảm tính khả thi và tạo thuận lợi cho hoạt động đầu tư, cung cấp dịch vụ.

Cùng với hoàn thiện thể chế, chuyển đổi số phải phục vụ trực tiếp công tác quản lý và vận hành. Trong năm 2026, Bộ Xây dựng đã ban hành Khung kiến trúc dữ liệu, Khung quản trị, quản lý dữ liệu và Từ điển dữ liệu dùng chung ngành xây dựng phiên bản 1.0. Đây là nền tảng để chuẩn hóa, kết nối, chia sẻ và khai thác dữ liệu trong phạm vi quản lý của Bộ.

Đối với ngành nước, dữ liệu có thể hỗ trợ quản trị tài sản, dự báo nhu cầu sử dụng, kiểm soát thất thoát, tối ưu năng lượng, giám sát chất lượng nước và cảnh báo sự cố. Tuy nhiên, hiệu quả chuyển đổi số phụ thuộc vào chất lượng dữ liệu, khả năng kết nối giữa các hệ thống và mức độ đáp ứng yêu cầu về an toàn thông tin, an ninh mạng.

Thứ trưởng lưu ý, các đơn vị cần lựa chọn công nghệ theo nhu cầu thực tế, khả năng vận hành và hiệu quả đầu tư; tránh coi trang thiết bị hoặc phần mềm là mục tiêu của chuyển đổi số.

Tăng tính dự phòng, sử dụng hiệu quả nguồn lực

Khả năng thích ứng cần được xem xét xuyên suốt từ quy hoạch, chuẩn bị đầu tư, thiết kế, xây dựng đến quản lý, vận hành công trình.

Đối với cấp nước, các địa phương và đơn vị cung cấp dịch vụ phải quan tâm đến an toàn nguồn nước, năng lực dự phòng và khả năng kết nối, hỗ trợ giữa các hệ thống. Đối với thoát nước, việc đầu tư cần bám theo lưu vực, cao độ nền, mạng lưới thủy lợi, sông, hồ và không gian trữ, điều hòa nước mưa. Mỗi địa phương phải lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện địa hình, khí hậu và quá trình phát triển đô thị.

Các nhiệm vụ trước mắt gồm: duy trì chất lượng, tính liên tục của dịch vụ; bảo đảm cấp nước an toàn; nâng hiệu quả thu gom, xử lý nước thải và kiểm soát ngập úng. Đầu tư công trình mới phải đi cùng việc khai thác hiệu quả tài sản hiện có, giảm thất thoát nước và tiết kiệm năng lượng.

Ngành nước cũng cần nghiên cứu tái sử dụng nước, thu hồi tài nguyên từ nước thải và bùn thải; kết hợp giải pháp công trình với giải pháp quản lý để nâng khả năng thích ứng trước biến đổi khí hậu và rủi ro nguồn nước.

Theo Thứ trưởng Bùi Xuân Dũng, nhu cầu đầu tư cho ngành nước rất lớn, trong khi nguồn lực nhà nước còn hạn chế. Vì vậy, cần đa dạng hóa nguồn vốn, thúc đẩy hợp tác công - tư, mở rộng hợp tác quốc tế, chuyển giao công nghệ và đào tạo nhân lực. Mô hình đầu tư và công nghệ được lựa chọn phải phù hợp với điều kiện Việt Nam, có khả năng vận hành ổn định và mang lại hiệu quả lâu dài.