Xây dựng cơ chế quản trị hiệu quả tài nguyên không gian ngầm

Quản trị không gian ngầm như một nguồn lực phát triển

Báo cáo về sự cần thiết xây dựng Đề án, ông Tạ Quang Vinh - Cục trưởng Cục Kết cấu hạ tầng xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, trong quá trình đô thị hóa và phát triển kinh tế - xã hội, khai thác không gian ngầm đã trở thành yêu cầu khách quan, cấp bách đối với phát triển đô thị cũng như tổ chức không gian phát triển của quốc gia.

Tính đến cuối năm 2025, tỷ lệ đô thị hóa toàn quốc đạt khoảng 45%. Trong khi tốc độ đô thị hóa tiếp tục gia tăng, quỹ đất bề mặt tại các đô thị lớn ngày càng khan hiếm, tạo sức ép ngày càng lớn đối với hệ thống hạ tầng.

Cùng với đó là những vấn đề về ùn tắc giao thông, ngập lụt, môi trường và yêu cầu thích ứng với biến đổi khí hậu. Trong bối cảnh nguồn lực đất đai trên bề mặt có giới hạn, việc nghiên cứu khai thác hiệu quả không gian dưới mặt đất được đặt ra như một yêu cầu quan trọng nhằm mở rộng không gian phát triển và nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên.

 Thứ trưởng Nguyễn Tường Văn phát biểu tại Hội thảo.

Yêu cầu này cũng đã được đặt ra trong những chủ trương lớn của Trung ương. Nghị quyết số 19-NQ/TW ngày 28/7/2026 về đổi mới mô hình phát triển Việt Nam xác định không gian ngầm là hạ tầng chiến lược và một không gian, lĩnh vực an ninh mới. Trước đó, Kết luận số 224-KL/TW ngày 08/12/2025 của Bộ Chính trị yêu cầu trong năm 2026 phải hoàn thiện các quy định pháp luật về không gian ngầm.

Trên cơ sở đó, Bộ Xây dựng triển khai xây dựng Đề án "Khai thác, quản trị và bảo vệ không gian ngầm", với tư duy xuyên suốt là chuyển mạnh từ "quản lý công trình ngầm đơn lẻ" sang "quản trị tổng thể tài nguyên không gian ngầm quốc gia".

Tại Hội thảo, các chuyên gia đã phân tích nhiều vấn đề đặt ra trong quá trình khai thác và quản trị không gian ngầm từ góc độ quy hoạch, kỹ thuật, kinh tế và dữ liệu.

PGS.TS Nguyễn Công Giang - nguyên Trưởng Bộ môn Xây dựng công trình ngầm đô thị, Khoa Xây dựng (Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội) chia sẻ về bối cảnh phát triển không gian ngầm tại Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế trong khai thác, quản trị, bảo vệ không gian ngầm.

Trong đó, vấn đề phân lớp, phân tầng không gian dưới mặt đất để tổ chức khai thác, sử dụng hợp lý được đặt ra như một trong những nội dung cần nghiên cứu trong quá trình xây dựng chính sách.

Việc phát triển không gian ngầm không chỉ phục vụ hệ thống giao thông hay các công trình hạ tầng kỹ thuật mà còn đặt ra yêu cầu tổ chức một cách tổng thể, bảo đảm khả năng kết nối giữa các công trình và phù hợp với định hướng phát triển không gian đô thị.

Ở góc độ kinh tế, TS Phạm Văn Khánh - Viện trưởng Viện Kinh tế và hợp đồng xây dựng, nguyên Cục trưởng Cục Kinh tế xây dựng chia sẻ các vấn đề liên quan đến kinh tế không gian ngầm. Đây là nội dung quan trọng khi không gian ngầm không chỉ được nhìn nhận dưới góc độ hạ tầng kỹ thuật mà còn cần nghiên cứu như một nguồn lực có khả năng tạo ra giá trị kinh tế.

Trong khi đó, TS Tạ Ngọc Bình - Trưởng phòng Nghiên cứu xây dựng số và mô hình thông tin công trình, Viện Kinh tế xây dựng (Bộ Xây dựng) đề cập việc tạo lập và quản lý thông tin kỹ thuật số 3 chiều (BIM) trong quản trị không gian ngầm.

Việc hình thành hệ thống dữ liệu số ba chiều được đặt ra trong bối cảnh quản trị không gian ngầm đòi hỏi lượng thông tin lớn về địa chất, hệ thống hạ tầng kỹ thuật, các công trình hiện hữu cũng như những công trình dự kiến đầu tư trong tương lai.

Đây cũng là cơ sở để từng bước hình thành phương thức quản trị dựa trên dữ liệu, hỗ trợ quy hoạch, đầu tư xây dựng, vận hành và bảo vệ hệ thống công trình ngầm một cách đồng bộ.

Hoàn thiện quy hoạch, dữ liệu và cơ chế phát triển không gian ngầm

Trong phần thảo luận, đại diện các Bộ, sở ngành cùng các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp đã tập trung trao đổi nhiều nhóm vấn đề quan trọng đối với Đề án.

Những nội dung nhận được sự quan tâm là quy hoạch không gian ngầm; kết nối không gian ngầm với hệ thống metro; xây dựng cơ sở dữ liệu về địa chất; đề xuất cơ chế, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp; bổ sung đánh giá tác động đối với các công trình lân cận không gian ngầm; đào tạo đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học trong nước về phát triển không gian ngầm; phát triển kinh tế không gian ngầm; thiết lập cơ chế thử nghiệm phát triển không gian ngầm; nghiên cứu quy chuẩn, tiêu chuẩn về hạ tầng ngầm…

Những ý kiến đóng góp tại Hội thảo là cơ sở để Bộ Xây dựng tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện Đề án "Khai thác, quản trị và bảo vệ không gian ngầm", hướng tới từng bước xây dựng khung chính sách đồng bộ cho quy hoạch, đầu tư, khai thác và bảo vệ nguồn tài nguyên đặc biệt này.

Trong bối cảnh không gian trên mặt đất tại các đô thị ngày càng chịu nhiều sức ép, việc hình thành cơ chế quản trị tổng thể không gian ngầm không chỉ góp phần giải quyết các vấn đề về hạ tầng mà còn mở ra dư địa phát triển mới, nâng cao hiệu quả sử dụng không gian và nguồn lực phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.