Vấn đề thiết kế, thẩm định QH cao độ nền và thoát nước mặt trong các đồ án QHXD đô thị

1.Giới thiệu chung Ở Việt Nam, trong thời gian qua hầu hết các đô thị trong cả nước đã phê duyệt các quy hoạch chung xây dựng từ đô thị loại V đến đô thị loại I và đô thị loại đặc biệt. Trong đó vấn đề cao độ nền xây dựng của các đô thị được nghiên cứu từ các loại hình như quy hoạch xây dựng vùng, quy hoạch chung, quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết. Mức độ xác định cao độ thể hiện nội dung khác nhau theo giai đoạn quy hoạch và quy hoạch cấp thấp phải tuân thủ sự chỉ đạo của cấp cao hơn.

Việc thiết kế, thẩm định được quy định xuyên suốt các giai đoạn quy hoạch. Cao độ nền xây dựng trong quy hoạch do người thiết kế chuyên ngành chuẩn bị kỹ thuật đô thị tính toán và xác định. Tuy nhiên, vì nhiều lý do khác nhau mà chất lượng các đồ án thiết kế chưa cao cùng với việc thẩm định các đồ án về quy hoạch cao độ nền và thoát nước mặt chưa được quan tâm đúng mức dẫn đến việc “loạn” cốt nền xây dựng. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến việc tiêu thoát nước đô thị cũng như không đảm bảo đến điều kiện kiến trúc cảnh quan và môi trường đô thị.

1.Thực trạng và giải pháp

Thực tế hiện nay các đô thị lớn thường xuyên bị ngập úng cục bộ và qua khảo sát đánh giá chủ yếu do một số nguyên nhân chính sau;

- Hệ thống thoát nước tại các đô thị chưa hoàn chỉnh, lâu năm đã xuống cấp, chưa được nạo vét triệt để, bị bùn cát lắng cặn đọng lại, khẩu độ cống quá bé, độ dốc nhỏ, nước chảy chậm.

- Tại các khu dân cư hiện trạng thường bị khu xây dựng mới có cao độ nền xây dựng cao hơn, vô tình khu dân thấp trũng trở thành lòng chảo, khi đó mương thoát nước từ khu dân cư bị bồi lấp, mặt cắt dòng chảy bị hẹp làm mực nước ở các cửa xả bị dâng cao, các ao hồ điều tiết cũng bị san lấp nhiều không còn điều tiết được nữa.

- Các kênh tiêu thoát nước chính trong đô thị bị bồi lắng, lấn chiếm và bị lấp, bị xuống cấp nghiêm trọng, bị sạt lở, không được nạo vét định kỳ thường xuyên.

- Các đô thị ở miền núi có địa hình phân hoá đa dạng và phức tạp với mức độ chia cắt sâu, chia cắt ngang lớn; Khí hậu khắc nghiệt; dân cư phân bố phân tán,... do đó việc xây dựng cơ sở hạ tầng kỹ thuật gặp nhiều khó khăn, hệ thống cảnh báo các thiên tai hiện tại còn yếu kém.

- Do tình trạng phá rừng làm rãy, khai thác khoáng sản, lâm sản trái phép đã gây nên tình trạng suy thoát môi trường tự nhiên. Vì vậy thường xuyên xảy ra có các tai biến thiên nhiên như lũ quét, lũ ống và trượt lở đất...

- Hệ thống hạ tầng kỹ thuật không được duy trì, bảo dưỡng nâng cấp nên khi mừa mặt đến không hệ phát huy hiệu quả.

- Tại các đô thị cải tạo nhiều tuyến đường giao thông cải tạo nâng cấp đường mà không bóc nền đường cũ cứ chồng lên làm thay đổi cốt đường và giảm năng lực tiêu thoát nước mặt trên đường.

- Nhiều tuyến đường giao thông trong đô thị chưa có hệ thống thoát nước làm tăng khả năng ngập úng khi mùa mặt đến.

Tuy nhiên dưới góc độ người thiết kế quy hoạch và thẩm định các đồ án quy hoạch cao độ nền và thoát nước mặt mang một nội dung khác mà chúng ta sẽ xem xét sau đây.

Cao độ xây dựng được xác định cho từng khu vực, trục đường phố chính hoặc cho toàn đô thị trong các đồ án quy hoạch chung và được cụ thể hóa trong quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết. Nội hàm của các thuật ngữ này (cao độ xây dựng, cốt xây dựng) được quy định cụ thể trong Luật quy hoạch đô thị 2009, Luật Xây dựng 2014 và các văn bản quy phạm pháp luật khác. Việc xác định cốt xây dựng nhằm bảo đảm cho đô thị không bị ngập lụt, các cao độ nền đảm bảo thoát nước nhanh cho nền khu vực thiết kế, bảo vệ an toàn cho các công trình được xây dựng tại đô thị. Cốt xây dựng, cao độ nền xây dựng quyết định cho việc phòng chống ngập úng, tạo nên sự hợp lý giữa nền và hệ thống đường đô thị, sự kết nối giữa các công trình đường dây, đường ống và giữa công trình này với đường giao thông… Ngoài ra còn góp phần quan trọng trong các giải pháp về tổ hợp không gian và tổ chức mặt bằng các công trình kiến trúc với nền đất xây dựng.

Hình 1. Sơ đồ đánh giá lựa chọn đất xây dựng đô thị Nhơn Trạch (Nguồn: Tác giả)

Do đó việc quy hoạch cao độ nền và quy hoạch thoát nước mặt phải gắn chặt với nhau không thể tách rời khi nghiên cứu thiết kế lập quy hoạch. Chính vì vậy, khi thay đổi cốt xây dựng như nâng cốt xây dựng hoặc hạ cốt xây dựng, vô tình chính ta đã thay dòng chảy, thay đổi hướng tiêu thoát nước của khu vực mà các quy hoạch cao độ nền đã xác định và do đó làm ảnh hưởng rất lớn đến tiêu thoát nước của toàn khu vực. Khi chúng ta thay đổi như vậy nếu không xử lý tốt việc tiêu thoát nước nước sẽ làm ảnh hưởng đến ngập úng cục bộ cho đô thị. Đặc biệt đối với các đô thị lớn có tốc độ đô thị hóa nhanh, việc không tuân thủ các cao độ xây dựng đã dẫn đến việc ngập úng nghiêm trọng.

Theo số liệu thống kê với trận mưa có lưu lượng ở mức trung bình thì TP. Hà Nội vẫn còn khoảng 23 điểm úng ngập trên các tuyến đường, khu phố thuộc địa bàn 12 quận và huyện Thanh Trì. Tại TP.HCM vẫn còn khoảng 62 điểm ngập úng. Tại thành phố Biên Hòa có 23 điểm… Mặc dầu tất cả các đô thị từ loại II trở lên đã có quy hoạch chuyên ngành thoát nước và vệ sinh môi trường đô thị nhưng vẫn không giải quyết được triệt để tình hình ngập úng khi mùa mặt đến. Thành phố Hà Nội đang triển khai dự án thoát nước giai đoạn 2 nhưng tình trạng ngập úng vẫn chưa được giải quyết dứt điểm.

Cao độ nền trong các đồ án quy hoạch đã được phê duyệt là cơ sở để cấp phép xây dựng và quản lý xây dựng các cốt nền theo quy hoạch. Tuy nhiên từ công tác thiết kế quy hoạch đến công tác quản lý các cốt nền còn nhiều bất cập dẫn đến việc ngập úng của các đô thị. Chẳng hạn, trong thiết kế quy hoạch cán bộ thiết kế thiếu kinh nghiệm, kỹ năng xử lý tình huống thấp… Mặt khác khi thiết kế quy hoạch cao đô nền và thoát nước mặt thiếu các tài liệu về thủy văn, hải văn, tài liệu về lượng mưa và các bản đồ địa hình hiện trạng không được cập nhật, thiếu chuẩn xác.

 Trong đồ án quy hoạch chung cao độ nền và thoát nước mặt phải tuân thủ các yêu cầu về xác định cốt xây dựng khống chế tối thiểu và cao độ xây dựng tại các tuyến phố chính đô thị. Do đó, trong quy hoạch phân khu và quy hoạch chi tiết cần phải tuân thủ và cụ thể hóa các nội dung này. Nhưng trong nhiều đồ án quy hoạch chi tiết lại nghiên cứu quy hoạch chiều cao sơ sài hoặc có nhưng không tuân thủ thiết kế ở giai đoạn trước dẫn đến việc xác định cao độ xây dựng chỉ được thể hiện tại một số điểm khống chế mà không cụ thể trên toàn bộ khu vực.

Qúa trình thẩm định các đồ án quy hoạch phần lớn chỉ quan tâm đến tổ chức không gian, hướng phát triển đô thị, mạng lưới giao thông, chỉ giới xây dựng, ít khi đặt vấn đề sâu về cao độ xây dựng và thoát nước mặt. Nhiều địa phương phê duyệt quy hoạch xây dựng chưa đồng bộ. Tại Hà Nội một số quy hoạch chi tiết các quận, huyện được phê duyệt chủ yếu là quy hoạch sử dụng đất và quy hoạch giao thông, còn nhiều đồ án quy hoạch hạ tầng kỹ thuật khác trong đó có các quy hoạch chiều cao và thoát nước mặt chưa được phê duyệt, hoặc phê duyệt muộn. Tại TP.HCM cũng có trường hợp tương tự. 

Một phần nguyên nhân do cán bộ thẩm định đồ án quy hoạch chiều cao và thoát nước mặt không được học đúng chuyên ngành hoặc trình độ chuyên môn chưa đủ để đánh giá toàn bộ chất lượng đồ án. Đồ án cao độ nền và thoát nước mặt phải được giải quyết xuyên suốt trong toàn bộ các giai đoạn quy hoạch. Cách tính toán thủy văn, thủy lực phức tạp nhiều khi cán bộ thẩm định bỏ qua.

Hình 2. Sơ đồ phân bố lưu vực thoát nước chính của đô thị Nhơn Trạch (Nguồn: Tác giả)

Thực tế hiện nay, nhiều đồ án quy hoạch chất lượng nghiên cứu thiết kế chưa cao, công tác thẩm định kéo dài, phê duyệt không đồng bộ là những khó khăn cho cán bộ quản lý xây dựng (ví dụ như cấp phép xây dựng phải cấp cả cao độ nền xây dựng).

Qua những nội dung phân tích ở trên cho thấy: Cần nâng cao chất lượng nghiên cứu thiết kế đồ án quy hoạch xây dựng đô thị nói chung và đồ án quy hoạch cao độ nền và thoát nước mặt nói riêng. Đặc biệt đối với các đồ án quy hoạch chi tiết cần phải nghiên cứu thiết kế và thể hiện khá chi tiết để làm cơ sở thiết kế các giai đoạn tiếp theo , bởi vì đây là cơ sở giúp cho các cơ quan quản lý cấp phép xây dựng và giúp chủ đầu tư lập dự án, thiết kế kỹ thuật, thiết kế công trình, đảm bảo phù hợp với quy hoạch xây dựng cấp trên được cấp có thẩm quyền phê duyệt. Sự chặt chẽ trong thẩm định thiết kế chi tiết cao độ nền và thoát nước mặt là yêu cầu bắt buộc. Điều này thật sự có ý nghĩa khi lập dự án xây dựng, cải tạo, nâng cấp đường đô thị.

2.Kết luận.

Để khắc phục và đảm bảo đô thị không bị ngập úng, bắt buộc các nhà thiết kế quy hoạch hạ tầng, nhất là các cán bộ trong lĩnh vực Chuẩn bị kỹ thuật trước khi nghiên cứu đồ án phải đánh giá điều kiện tự nhiên, điều tra tình hình ngập lụt, xác định các trục tiêu chính cần phải giữ nguyên trong quá trình phát triển đô thị. Điều tra thu thập số liệu thủy hải văn đầy đủ để xác định cốt xây dựng đô thị (cao độ khống chế xây dựng) để đảm bảo đô thị không bị ngập lụt. Từ đó xác định cao độ các khu vực, các công trình cho toàn đô thị. Đặc biệt cần chú trọng cao độ nền các khu vực phải cải tạo chỉnh trang để chống ngập úng của đô thị.

Công tác thẩm định các cốt nền xây dựng cần được tiến hành đồng bộ, kỹ càng. Cán bộ thẩm định phải công tâm và có trình độ chuyên môn cao, phù hợp với chuyên ngành. Tuy nhiên, công việc quản lý xây dựng theo quy hoạch các cốt nền xây dựng là yếu tố cực kỳ quan trọng. Dù chất lượng đồ án quy hoạch có tốt bao nhiêu nhưng công tác quản lý xây dựng bị buông lỏng thì đồ án đó không ý nghĩa gì hết. Nhưng đây là vấn đề lớn sẽ được đề cập trong các bài báo khác.

(Nguồn:PGS.TS.Lưu Đức Cường-ThS.KS. Nguyễn Đức Trường - Tạp chí quy hoạc xây dựng (Số 88))
Tin cũ hơn

Tạp chí online

Ebook

Giới thiệu sách

Liên kết website