Kiến trúc nhằm phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế

Đặt vấn đề Trong chiến lược xây dựng và phát triển đất nước, đổi mới giáo dục - đào tạo nhằm bồi dưỡng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu sự nghiệp xây dựng và hội nhập quốc tế luôn là một đòi hỏi cấp thiết của các cơ sở giáo dục & đào tạo trên cả nước.

Trong giai đoạn hiện nay việc huy động mọi lực lượng của xã hội tham gia vào công tác đổi mới và phát triển giáo dục, trong đó việc nghiên cứu đổi mới phương pháp, chương trình, nội dung đào tạo và nâng cao chất lượng đào tạo đang là mục tiêu mà các trường đại học đang hướng tới.

Trong thực tế, lĩnh vực Quy hoạch - Kiến trúc có tầm quan trọng đặc biệt đối  với mỗi quốc gia, mỗi địa phương. Trong mỗi giai đoạn, quy hoạch và kiến trúc luôn có sự điều chỉnh khác nhau nhưng đều có sự tương tác và gắn bó với nhau. Vì vậy, quy hoạch và quản lý quy hoạch để tạo ra kiến trúc đồng bộ, bắt nhịp với sự phát triển chung là yêu cầu được đặt ra trong thực tiễn hiện nay, trong đó việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực được coi là một trong những bước đột phá của giáo dục đào tạo trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Trong 40 năm hình thành và phát triển, công tác đào tạo KTS tại trường Đại học Kiến trúc thành phố Hồ Chí Minh nhìn chung đã có những bước phát triển mạnh về quy mô và chất lượng đào tạo và là một trong những cơ sở đào tạo uy tín của ngành giáo dục cũng như của Bộ Xây dựng về lĩnh vực kiến trúc - quy hoạch của Việt Nam.

Tuy nhiên hiện tại, trước yêu cầu đổi mới và đòi hỏi của xã hội đặc biệt là trong thời kỳ hội nhập quốc tế, nhìn lại bức tranh toàn cảnh về kiến trúc - quy hoạch đô thị hôm nay, bên cạnh những thành tựu to lớn đã đạt được cũng còn có nhiều vấn đề phải suy nghĩ. Các đô thị phát triển nhanh nhưng thực hiện quy hoạch không đồng bộ, kiến trúc manh mún, lộn xộn, nghèo nàn về hình thức. Sự thiếu đồng bộ trong phát triển kiến trúc và hạ tầng kỹ thuật đô thị gây ra các hiện tượng ùn tắc giao thông, ngập lụt  và ô nhiễm môi trường… Đô thị hóa đe dọa nghiêm trọng đến quỹ di sản kiến trúc dân gian quý giá và các làng truyền thống. Mất đất sản xuất nông nghiệp dẫn đến nguy cơ mất an ninh lương thực cho các khu vực đô thị, thất nghiệp và đói nghèo ở nông thôn.

Về quy hoạch, trên thực tế các địa phương chưa quản lý được việc mở rộng quá mức không gian đô thị, mâu thuẫn giữa quy mô và chất lượng đô thị, giữa bảo tồn và phát triển đô thị theo hướng bền vững liên tục xảy ra. Hiện tượng các đô thị được nâng cấp nhưng thiếu các tiêu chí theo tiêu chuẩn phân loại đô thị còn phổ biến. Việc lập  các quy hoạch chi tiết, quy hoạch cải tạo, chỉnh trang đô thị - nông thôn còn tràn lan, chưa có kế hoạch nên nảy sinh hiện tượng “quy hoạch treo” và khắp nơi đều có các dự án đang triển khai - như một “đại công trường” làm ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân và quản lý đô thị.

Trong kiến trúc công trình, chúng ta đã triển khai xây dựng rất nhiều dự án nhưng không nhiều công trình đẹp. Đội ngũ kiến trúc sư được đào tạo hàng năm lên đến hàng nghìn người nhưng vẫn thiếu vắng các kiến trúc sư giỏi, KTS có năng lực về tổ chức không gian đô thị, KTS có khả năng định hình phong cách kiến trúc và có tầm ảnh hưởng trên thế giới. Trong xu thế hội nhập quốc tế, đội ngũ kiến trúc sư trẻ hiện nay thiếu sự chuẩn bị đầy đủ về hành trang để có thể hòa nhập cùng đồng nghiệp trong khu vực và trên thế giới. Đây là một hạn chế rất lớn mà các trường cần tìm ra nguyên nhân và giải pháp khắc phục từ việc xây dựng định hướng, xác định quan điểm, mục tiêu đào tạo để từ đó xây dựng nội dung chương trình và phương pháp đào tạo phù hợp để đạt được kết quả mong muốn. Đó cũng chính là những vấn đề chung có tính đặc thù trong bối cảnh phát triển hội nhập đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ mà ở quốc gia nào cũng cần phải giải quyết.

Thông thường, chương trình đào tạo của một trường có đào tạo kiến trúc sư công trình và kiến trúc quy hoạch được xây dựng trên cơ sở kế thừa và hiệu chỉnh những chương trình đào tạo của các giai đoạn trước, có sự tham khảo chương trình đào tạo của các trường có chuyên ngành tương ứng và của các nước trong khu vực và trên thế giới. Tuy nhiên do sự phát triển của khoa học trong lĩnh vực Kiến trúc, Quy hoạch và Xây dựng nên nhiều khi các chương trình này đã không theo kịp và nắm bắt kịp với yêu cầu thực tế. Cùng với sự phát triển về công nghệ, quá trình đô thị hóa toàn cầu, tác động của biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường, đô thị xanh, đô thị thông minh… là những vấn đề được đặt ra đòi hỏi phải có sự nghiên cứu nghiêm túc để nhìn nhận lại mục tiêu của công tác đào tạo kiến trúc. Việc ứng dụng rộng rãi internet và các ứng dụng đi kèm giúp sinh viên có thể thuận tiện trong việc tìm kiếm các thông tin – dữ liệu về chương trình đào tạo, bài tập, tin tức, tiếp cận các nguồn tài liệu cũng là một trong những lý do cần nghiên cứu và đổi mới giáo trình đào tạo.

Về phương pháp giảng dạy hiện nay chủ yếu là theo phương thức đào tạo truyền thống (thụ động). Theo phương pháp này, sinh viên được cung cấp những kiến thức  mà giảng viên có, chứ chưa có sự tương tác giữa giáo viên và sinh viên. Vì vậy giảng viên không nắm bắt được yêu cầu mà sinh viên mong muốn. Bên cạnh đó mặc dù là đồ án môn học là môn học thực hành nhưng chủ yếu vẫn mang nặng tính lý thuyết, chưa thể hiện ý tưởng và tính sáng tạo của sinh viên. Đặc biệt trước yêu cầu hội nhập thì  vấn đề đào tạo các kiến trúc sư chuyên sâu vào một chuyên ngành cụ thể như thiết kế đô thị, thiết kế nội thất, thành thạo một số kỹ năng nhất định… lại chưa được chú ý. Quá trình tiếp cận với các xu thế giáo dục mới để định hướng cho quá trình đổi mới, phát triển công tác giáo dục ở các nhà trường còn chậm, thiếu chủ động, chưa sáng tạo và kịp thời.

Bên cạnh đó, trong thực tế, sinh viên sau khi tốt nghiệp, vì nhiều lý do khác nhau, các kiến trúc sư công trình, kiến trúc sư quy hoạch lại được tham gia vào các  lĩnh vực khác nhau hoặc đảm nhiệm những phần việc ở các cấp độ khác nhau. Điều này cũng đặt ra công tác đào tạo cần phải làm gì để sinh viên ra trường sẽ có thể đáp ứng được yêu cầu rất đa dạng của thị trường và bước đầu biết cách nghiên cứu, có khả năng phân tích, nhận biết các vấn đề cần giải quyết …

Vì vậy, để khắc phục những bất cập trên, vai trò của nhà trường trong công tác đào tạo nhằm trang bị kiến thức và kỹ năng cho người học, đẩy mạnh sự gắn kết giữa lý luận với thực tiễn, trang bị cho họ sự nhạy bén và kỹ năng để giải quyết các vấn đề theo phương pháp tư duy sáng tạo đang là một đòi hỏi cấp bách, cần có sự đổi mới trong giáo dục đào tạo nói chung và lĩnh vực kiến trúc quy hoạch nói riêng.

Yêu cầu đổi mới giáo dục đào tạo trong lĩnh vực quy hoạch - kiến trúc trước yêu cầu hội nhập quốc tế

Yêu cầu đổi mới cần được triển khai trên cơ sở Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04-11-2013 của Hội nghị Trung ương 8 khoá XI và Nghị quyết số 44/NQ-CP ngày 09- 6-2014 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng  xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.

Việc đổi mới công tác đào tạo KTS là hết sức cần thiết như các ngành nghề khác. Trong thực tế, khi vì nhiều lý do khác nhau mà công tác đào tạo ở các cơ sở đào tạo cũng chưa có những bước đột phá. Trong khi đó, yêu cầu thực tiễn lại đang đòi hỏi cần có một sự đổi mới thực sự nhằm đáp ứng yêu cầu của xã hội và yêu cầu chất lượng ngày càng cao của kiến trúc sư, rút ngắn khoảng cách về chất lượng đào tạo của Việt Nam với các nước trong khu vực và trên thế giới. Mục tiêu đổi mới về quy trình, chương trình, nội dung giáo dục, đào tạo phải thống nhất, đáp ứng nhu cầu xã hội và phát triển kinh tế theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, phù hợp với mặt bằng chung  của hệ thống giáo dục quốc gia và phản ánh hoạt động đặc thù của lĩnh vực .

Tại khu vực phía Nam, trường đại học Kiến trúc TP. HCM trong nhiều năm qua đã phát huy vai trò đầu tàu của các trường đào tạo về các lĩnh vực kiến trúc, quy hoạch và xây dựng,… Mặc dù có sự khác nhau trong nội dung và phương pháp đào tạo qua từng giai đoạn nhưng 40 năm qua nhà trường đã đào tạo đội ngũ kiến trúc sư có kiến thức và đạo đức nghề nghiệp, có thể chịu trách nhiệm pháp lý về đồ án, dự án và công trình mà họ được chủ trì thiết kế.

Tuy nhiên để đổi mới giáo dục trong lĩnh vực kiến trúc quy hoạch, đòi hỏi công tác đào tạo cần có bước đột phá. Công tác đào tạo phải kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, chương trình đào tạo cần có sự tiếp cận với các vấn đề mới mang tính toàn cầu…

Trước hết các bộ môn trong khoa kiến trúc, khoa quy hoạch cần đánh giá lại chương trình giảng dạy thông qua các buổi sinh hoạt học thuật (giữa các bộ môn, giữa các khoa hoặc giữa các trường có cùng chuyên ngành đào tạo). Cần chủ động xây dựng và hoàn chỉnh chương trình và giáo trình đào tạo chuẩn, bám sát thực tế phát  triển hiện nay. Bổ sung những môn học, chuyên sâu về các nội dung như đô thị xanh, đô thị thông minh, công trình xanh, công trình sử dụng năng lượng có hiệu quả, thích ứng với biến đổi khí hậu, thiết kế phổ cập, quy hoạch chiến lược hợp nhất, quy hoạch thích ứng với biến đổi khí hậu… Để được công nhận đạt chuẩn, thường xuyên hoặc định kỳ phải có sự đánh giá lại về cấu trúc và nội dung chương trình, cơ sở vật chất cho đến chất lượng giảng dạy để duy trì chất lượng đào tạo. Để nâng cao chất lượng đào tạo các kiến trúc sư, nhà trường cần lấy thêm ý kiến của các Bộ ngành, các Viện nghiên cứu và Hội chuyên ngành về giáo trình đào tạo để các môn học phù hợp hơn  với các chính sách, thực tiễn và lý luận phát triển.

Nội dung đào tạo cần hướng tới trang bị kiến thức cho sinh viên ra trường có  thể vận dụng không chỉ cho lĩnh vực kiến trúc – quy hoạch, vừa có kiến thức chuyên môn lẫn yêu cầu xã hội. Đối với kiến trúc sư công trình cần phải nắm bắt kiến thức về thiết kế; văn hóa, nghệ thuật, xã hội, môi trường, kỹ thuật, khả năng sáng tác, kỹ năng hành nghề, hiểu rõ và giải quyết được các tác động về môi trường, kinh tế và xã hội. Các môn khoa học xã hội và nhân văn cần được bổ sung vào chương trình giảng dạy vì đây là những nội dung có liên quan và tác động trực tiếp đến kiến trúc. Qua từng bước phát triển, công tác kiến trúc - quy hoạch đòi hỏi sinh viên phải bắt đầu từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng. Thiết kế công trình phải đảm bảo an toàn, bền vững, thích dụng, mỹ quan, phù hợp với điều kiện khí hậu tự nhiên và đáp ứng nhu cầu sử dụng. Đối với đào tạo kiến trúc sư quy hoạch cần cho sinh viên tiếp cận với một số phương pháp và nội dung quy hoạch mới như: quy hoạch chiến lược phát triển đô thị (CDS), quy hoạch chiến lược hợp nhất, quy hoạch thích ứng với biến đổi khí hậu, quy hoạch với sự tham gia của cộng đồng…

Đối với các đồ án môn học cần cho sinh viên được làm quen với các đồ án thực tiễn cả về các bối cảnh của đề tài như quá trình đi khảo sát, điều tra, đi thu thập các dữ liệu có liên quan. Công tác hướng dẫn, đánh giá đồ án cũng cần có sự tham gia của các đơn vị tư vấn, các chuyên gia đến từ các Viện nghiên cứu, các Hội nghề nghiệp và các cơ quan quản lý kiến trúc, quy hoạch. Kinh nghiệm ở các nước tiên tiến trên thế giới cho thấy, các trường đại học thường gắn kết chặt chẽ với các cơ quan tư vấn, quản lý  - nơi sử dụng nguồn nhân lực, qua đó, kết hợp hài hòa giữa giảng dạy lý thuyết với thực hành.

Trong phương pháp giảng dạy cần tăng cường rèn luyện kỹ năng và phương pháp làm việc theo nhóm, tăng cường sự tương tác giữa giáo viên và sinh viên. Điều này giúp sinh viên tự tin hơn trong khả năng chia sẻ các ý tưởng của mình với những thành viên khác trong nhóm, bàn bạc và thuyết phục…

Ngoài ra cần đầu tư xây dựng cơ sở vật chất (phòng học, thí nghiệm, xưởng mô hình, thư viện, phòng học ngoại ngữ...) theo hướng “chuẩn hóa” để nâng cao kiến thức và năng lực của sinh viên. Cần xây dựng chương trình liên kết với các trường đại học danh tiếng trên thế giới, nhằm có được mô hình hệ thống giáo dục và đào tạo, nội  dung, chương trình và phương pháp đào tạo nhân lực tương thích và phù hợp với các tiêu chuẩn của các nước trong khu vực và thế giới. Để đáp ứng yêu cầu hội nhập ngày càng sâu rộng cần tổ chức, đánh giá chất lượng dạy và học ngoại ngữ, bồi dưỡng một số kỹ năng cần thiết để đáp ứng yêu cầu.

Bên cạnh đó nhà trường cần có cơ chế linh hoạt để thu hút các chuyên gia trong và ngoài nước có kinh nghiệm tham gia giảng dạy. Tạo môi trường pháp lý, điều kiện làm việc, cơ chế chính sách để có cơ hội trao đổi nhân lực giáo dục, đào tạo và nghiên cứu khoa học giữa Việt Nam và các nước trong khu vực và thế giới.

Có cơ chế kích thích những nhân tố tích cực: giáo viên dạy giỏi, cán bộ quản lý giỏi, sinh viên giỏi. Căn cứ vào nhiệm vụ, quy mô đào tạo để xây dựng đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý đạt chuẩn theo quy định của Chính phủ.

Nhà trường cũng cần đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học, kết hợp chặt chẽ giữa giáo dục - đào tạo với nghiên cứu khoa học. Khuyến khích các giảng viên trẻ và sinh viên tham gia vào nghiên cứu khoa học hướng đến phục vụ công tác giảng dạy và các nhu cầu thực tế xã hội đang đặt ra.

Lời kết

Việc đổi mới giáo trình, đổi mới phương pháp đào tạo là một việc làm không đơn giản. Mỗi cơ sở đào tạo đều có cách làm riêng của mình. Việc thường xuyên đổi mới công tác giảng dạy trong đào tạo kiến trúc sư công trình và kiến trúc sư quy hoạch là hết sức cần thiết. Cần có sự đánh giá lại Đề án “Đổi mới công tác đào tạo kiến trúc sư công trình” được Bộ Xây dựng phê duyệt tại Quyết định số 1034/QĐ-BXD ngày 15 tháng 10 năm 2013 để từ đó có những định hướng phù hợp. Mỗi trường cần có giải pháp củng cố chất lượng về đào tạo, gắn liền trách nhiệm và uy tín của các cơ sở đào tạo bằng cách quản lý chất lượng theo những tiêu chí thống nhất trong chuyên môn sâu của mình. Cần tiếp cận với các xu thế giáo dục mới để chủ động trong quá trình hội nhập nhất là trong bối cảnh Việt Nam đang là thành viên của Cộng đồng các nước ASEAN và đang xúc tiến các chương trình hợp tác trong khuôn khổ Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP).

(Nguồn:KTS. Trần Ngọc Chính - Tạp chí quy hoạch (Số 83+84))
Tin cũ hơn

Tạp chí online

Ebook

Giới thiệu sách

Liên kết website