Sửa đổi hai quy chuẩn phương tiện đường sắt để thuận lợi hơn cho sản xuất kinh doanh

 Tuyến đường sắt Hải Phòng - Hà Nội.

Đảm bảo đồng bộ với (dự thảo) Thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư số 33/2025/TT-BXD

Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến đóng góp để hoàn thiện dự thảo Thông tư ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia Sửa đổi 1:2026 QCVN 23:2025/BXD (Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phương tiện giao thông đường sắt trong kiểm tra định kỳ, hoán cải, nhập khẩu đã qua sử dụng) và Sửa đổi 1:2026 QCVN 25:2025/BXD (Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về toa xe, phương tiện chuyên dùng không tự hành trong kiểm tra sản xuất lắp ráp và nhập khẩu mới).

Hai quy chuẩn trên nằm trong số 8 quy chuẩn được ban hành kèm theo Thông tư số 44/2025/TT-BXD của Bộ Xây dựng (ban hành các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về đường sắt, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026).

Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam (đơn vị chủ trì xây dựng dự thảo sửa đổi quy chuẩn), việc áp dụng theo hai quy chuẩn trên đã cơ bản đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước. Các nội dung kiểm tra kỹ thuật đối với phương tiện vận hành trên đường sắt quốc gia và đường sắt chuyên dùng được thực hiện ổn định, không phát sinh vướng mắc.

Đến nay, sau 07 tháng thực hiện, từ 01/01 - 31/7/2026, tổ chức kiểm tra (kiểm định) đã kiểm tra theo QCVN 23:2025/BXD đối với 150 đầu máy và phương tiện chuyên dùng đường sắt tự hành, gần 2.100 toa xe và phương tiện chuyên dùng không tự hành, 02 phương tiện nhập khẩu đã qua sử dụng; kiểm tra theo QCVN 25:2025/BXD đối với 03 phương tiện chuyên dùng không tự hành nhập khẩu mới và 50 phương tiện sản xuất, lắp ráp. Trong số phương tiện được kiểm tra định kỳ có 48 phương tiện đường sắt đô thị (trong tổng số 143 phương tiện hiện đang khai thác).

Tuy vậy, cần thiết sửa đổi hai quy chuẩn trên nhằm bảo đảm sự đồng bộ trong áp dụng các quy định liên quan đến quản lý chất lượng an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường phương tiện đường sắt và việc tạo thuận lợi hơn cho hoạt động sản xuất kinh doanh lĩnh vực đường sắt.

Cụ thể, hiện Bộ Xây dựng đang hoàn thiện dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 33/2025/TT-BXD của Bộ Xây dựng (quy định về quản lý, khai thác vận tải đường sắt, có hiệu lực thi hành từ 01/01/2026), trong đó có sửa đổi, bổ sung nhóm quy định về kiểm định, linh kiện, phương tiện đường sắt.

Thông tư và hai quy chuẩn kỹ thuật trên có mối quan hệ văn bản hai chiều, là cơ sở để thực hiện trình tự, thủ tục, giấy tờ, loại hình kiểm định và căn cứ kỹ thuật để đánh giá chất lượng linh kiện, phương tiện đường sắt. Do đó, việc sửa đổi thông tư và quy chuẩn kỹ thuật phải đồng thời, có hiệu lực thi hành cùng thời điểm để đảm bảo đồng bộ trong triển khai thực hiện, không gây phát sinh, vướng mắc.

Dự kiến Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 33/2025/TT-BXD và Thông tư ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia Sửa đổi 1:2026 QCVN 23:2025/BXD và Sửa đổi 1:2026 QCVN 25:2026/BXD được ban hành trong năm 2026 và cùng có hiệu lực thi hành từ 01/01/2027.

Các nhóm nội dung sửa đổi chính

Theo dự thảo sửa đổi quy chuẩn, QCVN 23:2025/BXD có 03 nhóm nội dung chính được sửa đổi, bổ sung. Bao gồm: Đưa toa xe đường sắt đô thị và phương tiện chuyên dùng vận hành trên đường sắt đô thị ra khỏi phạm vi điều chỉnh; chuyển tên gọi công việc chuyên môn từ “kiểm tra an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường” sang “kiểm tra sự phù hợp” để đúng tính chất chuyên môn và thống nhất với dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 33/2025/TT-BXD;

Bổ sung phụ lục về tài liệu kỹ thuật đối với phương tiện hoán cải (gồm bản vẽ tổng thể trước và sau hoán cải; bản vẽ, thuyết minh kỹ thuật của tổng thành, thiết bị, hệ thống được hoán cải; bản thuyết minh, tính toán liên quan; tài liệu giới thiệu tính năng, thông số kỹ thuật của các tổng thành được thay thế).

Đối với dự thảo sửa đổi QCVN 25:2025/BXD, có 02 nhóm nội dung chính được sửa đổi, bổ sung, bao gồm:

Mở rộng phạm vi sang toa xe đường sắt đô thị sản xuất, lắp ráp trong nước (đồng nghĩa với việc áp dụng chung các yêu cầu kỹ thuật, không phụ thuộc phương tiện được nhập khẩu hay sản xuất trong nước);

Xác định ranh giới phạm vi áp dụng quy chuẩn bằng tiêu chí kỹ thuật đối với toa xe, phương tiện chuyên dùng không tự hành (không có hệ thống dẫn động để tự di chuyển trên đường sắt) trong kiểm tra sản xuất lắp ráp và nhập khẩu mới (loại trừ áp dụng với toa xe đường sắt đô thị), theo 04 tiêu chí: Không được đỡ và dẫn hướng bằng bánh xe thép lăn trên ray thép; có tải trọng trục thiết kế nhỏ hơn 14 tấn; có tốc độ thiết kế nhỏ hơn 80 km/h; vận hành trên tuyến có đoạn chạy chung mặt đường với phương tiện giao thông đường bộ.

Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, việc đề xuất và ban hành Thông tư ban hành sửa đổi 1:2026 QCVN 23:2025/BXD và sửa đổi 1:2026 QCVN 25:2025/BXD giúp đồng bộ với quy định liên quan, không tạo khoảng trống hoặc chồng lấn trong quản lý và tạo thuận lợi hơn cho sản xuất kinh doanh.

Trong đó, quy định đưa toa xe đường sắt đô thị và phương tiện chuyên dùng vận hành trên đường sắt đô thị ra khỏi phạm vi kiểm tra định kỳ, chấm dứt lớp kiểm soát trùng lặp, thực hiện chủ trương chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm; hoặc quy định mới tạo căn cứ kỹ thuật cho việc kiểm tra sự phù hợp đối với toa xe đường sắt đô thị sản xuất, lắp ráp trong nước, góp phần phát triển năng lực công nghiệp đường sắt trong nước.

Quy định về xác định rõ ranh giới phạm vi áp dụng của QCVN 25:2025/BXD (đối với phương tiện đường sắt không tự hành) bằng các tiêu chí kỹ thuật cụ thể, giúp khắc phục bất cập thực tế là không đánh giá được đối với các loại hình đường sắt đô thị sử dụng công nghệ ngoài bánh thép - ray thép.