TP. Hồ Chí Minh lập đề án chống ngập mới vì quy hoạch cũ đã lạc hậu

Toàn TP.Hồ Chí Minh hiện còn 159 điểm thường xuyên ngập nước. Ảnh: Minh Quân

Sở Xây dựng TP.Hồ Chí Minh vừa có văn bản khẩn gửi các sở, ngành liên quan để lấy ý kiến góp ý đối với đề cương xây dựng Đề án Chống ngập và Xử lý nước thải giai đoạn 2026 - 2060 và Kế hoạch Chống ngập và Xử lý nước thải giai đoạn 2026 - 2036.

Các đơn vị được yêu cầu gửi ý kiến trước ngày 30.6 để hoàn thiện hồ sơ trình UBND TP.Hồ Chí Minh xem xét.

Theo dự thảo đề cương, việc mở rộng địa giới hành chính sau khi sáp nhập Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đã tạo nên một không gian đô thị có quy mô rất lớn.

Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc chiến lược chống ngập và xử lý nước thải theo hướng liên vùng, thay vì chỉ giới hạn trong phạm vi hành chính như trước đây.

TP.Hồ Chí Minh nhận định nguy cơ ngập lụt đang ngày càng gia tăng dưới tác động tổng hợp của biến đổi khí hậu, nước biển dâng, triều cường và tình trạng sụt lún nền đất.

Những năm gần đây, các trận mưa cực đoan xuất hiện với tần suất dày hơn, trong khi mực nước triều tại các trạm Phú An và Nhà Bè liên tục lập kỷ lục mới, vượt ngưỡng 1,8m - cao hơn khả năng thiết kế của nhiều công trình chống ngập hiện hữu.

Không chỉ đối mặt với bài toán ngập nước, thành phố còn chịu áp lực lớn về xử lý nước thải. Hiện toàn vùng siêu đô thị phát sinh khoảng 1,97 triệu m³ nước thải sinh hoạt mỗi ngày, nhưng chỉ khoảng 340.000 m³ được xử lý đạt chuẩn, tương đương 17%.

Phần lớn lượng nước thải còn lại vẫn xả trực tiếp ra hệ thống sông Sài Gòn - Đồng Nai và các vùng ven biển, gây sức ép đáng kể lên môi trường.

Theo Sở Xây dựng TP.Hồ Chí Minh, một trong những nguyên nhân quan trọng khiến hiệu quả chống ngập còn hạn chế là hệ thống quy hoạch hiện hành đã không còn phù hợp với bối cảnh mới.

Quy hoạch tổng thể thoát nước được phê duyệt từ năm 2001 và quy hoạch thủy lợi chống ngập ban hành năm 2008 đều đã hết hiệu lực, chưa cập nhật các kịch bản biến đổi khí hậu và tốc độ phát triển đô thị hiện nay.

Trong khi đó, Đề án Chống ngập và xử lý nước thải giai đoạn 2020 - 2045 chỉ được xây dựng trên phạm vi TP.Hồ Chí Minh cũ với diện tích hơn 2.000 km².

Theo định hướng xây dựng đề án mới, công tác chống ngập sẽ được tiếp cận theo hướng tích hợp giữa thoát nước, xử lý nước thải, quản lý tài nguyên nước, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu. Các lĩnh vực này sẽ được xem là một chỉnh thể thống nhất, gắn kết với quy hoạch sử dụng đất, phát triển giao thông và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của thành phố.

Bên cạnh việc đầu tư các công trình hạ tầng như cống kiểm soát triều, đê bao, trạm bơm và nhà máy xử lý nước thải, TP.Hồ Chí Minh cũng đặt trọng tâm vào các giải pháp phi công trình. Trong đó có quản lý sử dụng đất, bảo vệ hành lang thoát nước, ứng dụng công nghệ vận hành thông minh, xây dựng hệ thống cảnh báo sớm và nâng cao nhận thức cộng đồng về phòng chống ngập.

Đáng chú ý, đề án sẽ thúc đẩy mô hình kết hợp giữa hạ tầng "xám" và hạ tầng "xanh - xanh dương", tăng cường các giải pháp dựa vào thiên nhiên như hồ điều hòa, không gian trữ nước, phục hồi kênh rạch và các vùng sinh thái ngập nước.

Đây được xem là hướng đi bền vững giúp tăng khả năng điều tiết nước, giảm áp lực cho hệ thống thoát nước đô thị và nâng cao khả năng chống chịu trước các hiện tượng thời tiết cực đoan.