Tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thi hành Luật Kiến trúc hiện hành

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh 

Đề cập về sự cần thiết ban hành dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, việc xây dựng dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc là cần thiết để thể chế hóa kịp thời chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về hoàn thiện hệ thống pháp luật, phù hợp tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp, phân quyền, phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, khắc phục những vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tế, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc gồm 04 Điều, cơ bản kế thừa Luật hiện hành; sửa đổi, bổ sung các quy định nhằm bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ hệ thống pháp luật; phân định trách nhiệm, thẩm quyền phù hợp tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp; phân quyền, phân cấp, đơn giản hóa quy trình, thủ tục, cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh, cũng như khắc phục những vướng mắc, bất cập phát sinh trong thực tế.

Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (KH,CN&MT) Nguyễn Thanh Hải khẳng định, Ủy ban KH,CN&MT cơ bản tán thành với sự cần thiết sửa đổi Luật với các căn cứ như được nêu tại Tờ trình số 353/TTr-CP ngày 30/6/2026 của Chính phủ.

Hồ sơ dự án Luật cơ bản đủ điều kiện trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội, tuy nhiên cần làm rõ: Tờ trình khẳng định luật hóa Nghị quyết 66.18/2026/NQ-CP cắt giảm điều kiện kinh doanh, tại Phụ lục I.8 nêu “không thực hiện thủ tục cấp, cấp lại, gia hạn chứng chỉ hành nghề (CCHN) kiến trúc” nhưng dự thảo Luật lại đề xuất giữ 02 CCHN đối với thiết kế kiến trúc công trình và thiết kế kiến trúc trong quy hoạch là chưa đảm bảo tính nhất quán.

Dự thảo Luật đã bãi bỏ 06/07 thủ tục hành chính (trong đó bao gồm cả thi sát hạch), chỉ giữ lại duy nhất thủ tục cấp, cấp lại chứng chỉ. Điều này làm nổi bật nỗ lực cải cách hành chính của Chính phủ để giảm chi phí tuân thủ, thời gian và nguồn lực của xã hội. Để thực sự thuyết phục cần đánh giá định lượng cụ thể tổng số tiền tiết kiệm hàng năm nếu cắt giảm 6 thủ tục này và các nguy cơ, rủi ro có thể xảy ra (nếu có). Ngoài ra, Hồ sơ dự án Luật chưa có văn bản hợp nhất dự thảo Luật, cần được bổ sung theo đúng quy định.

Về tính hợp hiến, hợp pháp cơ bản phù hợp. Tuy nhiên để đảm bảo tính khả thi cần tiếp tục rà soát, đối chiếu với các quy định tại Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Di sản văn hóa, Luật Xây dựng (chồng chéo thẩm quyền cấp chứng chỉ giữa ngành Xây dựng và ngành Kiến trúc), Luật Ngân sách (bổ sung nội dung chi cho ban hành quy chế quản lý kiến trúc), Luật Tổ chức chính quyền địa phương (về thẩm quyền tổ chức lập, điều chỉnh, ban hành quy chế quản lý kiến trúc ở phạm vi không gian liên quan đến địa giới hành chính của 2 đơn vị).

Theo Chủ nhiệm Ủy ban KH,CN&MT Nguyễn Thanh Hải, dự thảo Luật cơ bản bám sát chủ trương, đường lối của Đảng, tuy nhiên cần tiếp tục rà soát các Nghị quyết mới ban hành như Nghị quyết 80 về phát triển Văn hóa Việt Nam, Kết luận 155 về một số trọng tâm trong đẩy mạnh phân cấp phân quyền… Bên cạnh đó, để ngăn chặn nguy cơ tham nhũng, trục lợi chính sách theo quy định 178, Ủy ban đề nghị bổ sung quy định công khai dữ liệu, quy định bắt buộc lấy ý kiến cộng đồng và yêu cầu giải trình đối với mọi quyết định làm thay đổi chỉ tiêu kiến trúc về không gian, chiều cao, màu sắc, hành lang cảnh quan…

Về tính tương thích với Điều ước quốc tế, cần giải trình thêm việc không cấp Chứng chỉ hành nghề đối với 05 chức danh kiến trúc trong việc tham gia Thỏa thuận Kiến trúc sư ASEAN. Bên cạnh đó, cần giải thích thêm các quy định về quản lý chất lượng các kiến trúc sư nước ngoài; rà soát bổ sung nguyên tắc quản lý chất lượng kiến trúc sư nước ngoài vào Điều 31, nếu hệ thống pháp luật hiện nay chưa có. Ngoài ra, cần rà soát đối chiếu chi tiết các cam kết về dịch vụ kiến trúc trong các hiệp định CPTPP, EVFTA, GATS với các quy định tại dự thảo Luật đồng thời kèm theo việc đánh giá tác động.

Về tính khả thi, Ủy ban KH,CN&MT thấy rằng, đa số các quy định trong dự thảo Luật có tính khả thi, phù hợp với định hướng đổi mới công tác lập pháp. Tuy nhiên, cần cân nhắc một số nội dung, cụ thể: Việc phân cấp hoàn toàn cho Ủy ban nhân dân cấp xã ban hành Quy chế quản lý kiến trúc ngay thời điểm hiện nay sẽ gặp khó khăn do trình độ, năng lực cán bộ cơ sở, do vậy cần được xem xét nghiên cứu, chỉnh lý theo hướng cấp xã tổ chức lập, cơ quan chuyên môn cấp trên có ý kiến thẩm định, hoặc Ủy ban nhân dân cấp tỉnh phải ban hành “Khung quy chế mẫu” để áp dụng thống nhất; Việc bãi bỏ thi sát hạch chứng chỉ và thực hiện cơ chế “hậu kiểm” chỉ có thể thực hiện khi Hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia được liên thông đồng bộ, hồ sơ dự thảo Luật hiện chưa có nội dung này và cũng chưa nêu lộ trình chuyển tiếp do vậy sẽ có khoảng trống pháp lý khi luật có hiệu lực nếu bãi bỏ chứng chỉ nhưng chưa thể thực hiện hậu kiểm nên đề nghị bổ sung làm rõ.

Về dự thảo văn bản quy định chi tiết (Nghị định), dự thảo Luật cơ bản thể hiện đúng tinh thần của dự thảo Luật, đã bãi bỏ các quy định về thi sát hạch, hội đồng xét duyệt, rút ngắn thời gian cấp mới chứng chỉ hành nghề còn 10 ngày, cấp lại còn 3 ngày trên môi trường điện tử. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng một số vướng mắc đã được phản ánh trong quá trình khảo sát thực tế như tiêu chí công trình điểm nhấn, cơ chế phối hợp vùng giáp ranh, đây là những quy định mang tính nguyên tắc cần được quy định ngay trong Luật để kịp thời giải quyết; còn có nội dung chưa thống nhất giữa Luật và nghị định như tại khoản 3 Điều 21 về tài liệu chứng minh 03 năm kinh nghiệm tham gia hành nghề.

Lấy ý kiến cơ quan quản lý văn hóa khi lập, điều chỉnh quy chế quản lý kiến trúc tại khu vực có di sản văn hóa

Trong khuôn khổ Phiên họp, các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đều thống nhất về các nội dung đưa ra trong dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc nhằm phù hợp với điều kiện phát triển kinh tế-xã hội, đáp ứng yêu cầu phát triển văn hóa Việt Nam, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số hiện nay.

Một số ý kiến của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đóng góp vào tính hợp hiến hợp pháp và tính thống nhất đồng bộ của dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc với các luật có liên quan, nhất là Luật Xây dựng, Luật Quy hoạch đô thị và nông thôn, Luật Di sản văn hóa, các quy định về đẩy mạnh phân cấp phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tổ chức chính quyền địa phương hai cấp. Ngoài ra, có ý kiến nêu ra về các chính sách sửa đổi liên quan đến quản lý kiến trúc, quy chế quản lý kiến trúc, trách nhiệm của các cơ quan quản lý Nhà nước về bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc.

Đóng góp ý kiến vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đề xuất nghiên cứu, bổ sung vào khoản 2 Điều 5 về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc nên quy định nhận diện các yếu tố kiến trúc truyền thống của cộng đồng dân tộc thiểu số theo từng vùng miền một cách rõ ràng hơn.

Đối với Điều 11 về yêu cầu kiến trúc đô thị và nông thôn, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đề nghị cân nhắc bổ sung vào Điều 11 quy định về yêu cầu bảo vệ cảnh quan văn hóa lịch sử trong kiến trúc nông thôn, đặc biệt là những khu vực có không gian văn hóa cộng đồng như là đình chùa, nhà rông, nhà sàn truyền thống.

Ngoài ra, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh cũng đề nghị cân nhắc bổ sung vào Điều 14 quy định mang tính nguyên tắc về việc lấy ý kiến cơ quan quản lý văn hóa khi lập, điều chỉnh quy chế quản lý kiến trúc tại khu vực có di sản văn hóa để làm căn cứ để Chính phủ xây dựng quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành.

Đối với hội đồng thi tuyển đối với các công trình văn hóa quốc gia, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh đề nghị, thành phần hội đồng thi tuyển kiến trúc đối với công trình văn hóa quốc gia phải có sự tham gia của đại diện cơ quan quản lý văn hóa và chuyên gia về lĩnh vực văn hóa.

Cũng tại phiên họp, Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hoàng Đạo Cương, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng, Phó Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam Hoàng Thúc Hào đã làm rõ những nội dung ý kiến của các thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội nêu và đóng góp vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc.

Tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thi hành Luật Kiến trúc hiện hành

Phát biểu kết luận Phiên họp, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao Chính phủ, Bộ Xây dựng cùng các cơ quan hữu quan đã tích cực, chủ động chuẩn bị hồ sơ dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc cơ bản bảo đảm theo quy định của luật ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Đồng thời, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đánh giá cao Ủy ban KH,CN&MT, Hội đồng Dân tộc và các Ủy ban của Quốc hội đã chủ động triển khai công tác thẩm tra dự án luật, bảo đảm tiến độ chất lượng theo quy định. Đồng thời, tích cực đôn đốc, phối hợp cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp thu, chỉnh lý dự thảo luật và thực hiện nghiêm quy định 178 của Bộ Chính trị về kiểm soát quyền lực phòng chống tham nhũng, tiêu cực trong công tác xây dựng pháp luật. Dự thảo luật có nhiều nội dung yếu tố kỹ thuật chuyên ngành, thời gian soạn thảo và thẩm tra rất gấp, tuy nhiên Chính phủ, Bộ Xây dựng và Ủy ban KH,CN&MT, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban Quốc hội đã rất cố gắng nỗ lực để hoàn thành tốt các nhiệm vụ được giao.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc nhằm tiếp tục thể chế hóa đầy đủ kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng liên quan đến lĩnh vực kiến trúc. Đồng thời bảo đảm sự thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật và tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình thi hành Luật Kiến trúc hiện hành.

Để bảo đảm chất lượng và thời gian gửi tài liệu dự thảo luật trình Quốc hội xem xét thông qua, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo và cơ quan hữu quan khẩn trương rà soát, nghiên cứu, tiếp thu giải trình đầy đủ ý kiến phát biểu của các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến Ủy ban KH,CN&MT tại báo cáo thẩm tra số 378 ngày 7/7/2026. Đặc biệt là ý kiến phát biểu chỉ đạo của Chủ tịch Quốc hội và ý kiến của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cũng như kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội trong phiên họp này để hoàn chỉnh hồ sơ dự án luật theo quy định.

Trong đó, Chính phủ cần lưu ý một số nội dung như bảo đảm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương, đường lối của Đảng, nhất là Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIV và các Nghị quyết trụ cột có tính chiến lược của Trung ương, Bộ Chính trị về đổi mới công tác xây dựng thi hành pháp luật, sắp xếp tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, tăng cường phân cấp phân quyền, phân định thẩm quyền và phân bổ nguồn lực hợp lý giữa Trung ương và địa phương. Đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số, phát triển kinh tế tư nhân và phát triển văn hóa Việt Nam đậm đà bản sắc dân tộc. Tiếp tục rà soát phạm vi sửa đổi, bổ sung dự thảo luật, bảo đảm chỉ sửa đổi những nội dung thực sự cần thiết, đã được tổng kết qua thực tiễn, có đánh giá tác động đầy đủ và đủ điều kiện để luật hóa.

Đặc biệt, lưu ý chỉ đưa vào dự thảo luật những quy định thuộc thẩm quyền của Quốc hội; đồng thời tham khảo kinh nghiệm quốc tế trong quản lý kiến trúc. Rà soát kỹ tính hợp hiến hợp pháp, tính thống nhất và đồng bộ của dự thảo luật với các luật có liên quan như: Luật Xây dựng, Luật Quy hoạch đô thị nông thôn, Luật Di sản văn hóa, Luật Nhà ở và các luật khác có liên quan. Đồng thời, bảo đảm phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp và các quy định điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

Tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện các quy định quản lý nhà nước về kiến trúc và quy chế quản lý kiến trúc, kể cả kiến trúc nổi, kiến trúc ngầm, kiến trúc đứng trên cao, bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc, tiếp thu tinh hoa kiến trúc hiện đại. Trong đó, chú ý giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc, bản sắc văn hóa vùng miền và thích ứng biến đổi khí hậu, kiến trúc xanh, kiến trúc phù hợp bảo đảm quốc phòng an ninh, phù hợp với cái bối cảnh mới của khu vực và thế giới như gợi ý của Chủ tịch Quốc hội.

Các điều kiện hành nghề kinh doanh, ứng dụng chuyển đổi số, cơ sở dữ liệu và mô hình thông tin công trình trong hoạt động kiến trúc bảo đảm tính đồng bộ và khả thi. Mạnh dạn phân cấp phân quyền đối với nhiều nội dung mà địa phương đủ điều kiện thực hiện. Đồng thời, phải thiết kế cơ chế phù hợp để chính quyền cấp tỉnh được quy định trong một số trường hợp cụ thể khi phân cấp cho cấp xã nhưng nhân lực chuyên môn chưa đáp ứng yêu cầu. Xây dựng cơ chế kiểm tra giám sát, kiểm soát quyền lực một cách hiệu quả. Tiếp tục rà soát thiết kế các quy định chuyển tiếp, thời điểm có hiệu lực thi hành và các nội dung giao Chính phủ quy định chi tiết bảo đảm rõ ràng khả thi thuận lợi trong quá trình tổ chức thực hiện. Về hồ sơ dự án luật, cần phải bổ sung văn bản hợp nhất của dự thảo luật theo đúng quy định.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên giao Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường chủ trì phối hợp với Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban Quốc hội tiếp tục thẩm tra chính thức dự án luật, báo cáo Quốc hội xem xét, quyết định tại kỳ họp không thường lệ đầu tháng 8/2026. Trên cơ sở kết quả phiên họp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất trình Quốc hội xem xét cho ý kiến với dự án luật sửa đổi bổ sung một số điều Luật Kiến trúc tại kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất. Cơ quan chủ trì soạn thảo chịu trách nhiệm toàn diện đối với việc tiếp thu, chỉnh lý và chất lượng của dự án luật, hoàn thiện hồ sơ dự án luật trình Chính phủ thông qua để gửi các đại biểu Quốc hội trước ngày 20/7 theo quy định.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị Tổng thư ký Quốc hội phối hợp với Thường trực Ủy ban KH,CN&MT và các cơ quan liên quan hoàn thiện thông báo kết luận phiên họp để cơ quan chủ trì soạn thảo, chủ trì thẩm tra và các cơ quan liên quan triển khai thực hiện.